پست در ایران از گذشته تا به امروز

همه شما تا كنون با پست سرو كار داشته ايد ولي آيا  از  تاريخچه آن  اطلاع داريد آيا مي دانيد كه بنيان گذار پست ما   ايرانيان و كورش كبير پادشاه  وبنیان گذار امپراتوری بزرگ هخامنشی  بوده است .

قديمي ترين سند مربوط به پست يك ورق پاپيروس است كه در سال 255 قبل از ميلاد مسيح در مصر كشف شده ،اما قديمي ترين سرويس پستي جهان بوسيله كورش كبير در سال 530قبل از ميلاد ايجاد شده است .

اين سيستم پستي به صورت ايستگاهي عمل مي كرده و در اختيار دولت بوده ،هردوت مورخ يونان باستان اين سيستم را به اين شكل شرح مي دهد:

هيچ روشي سريعتر از طريق ارسال پيام كه توسط پارسيان كشف شده بود وجود نداشت وان بدين صورت بود كه پارسيان ايستگاه هاي مختلفي به نام چاپار خانه را در نظر گرفته ودر ان افراد سوار كار با اسب منتظر رسيدن پيام بودند و فواصل چاپار خانه هارا طوري در نظر گرفته بودند كه از نظر زماني فاصله انها يك روز بود ضمنا" ايستگاهها  مخصوص براي مواقع برف و باران و سرما به منظور ارسال پيام در نظر گرفته شده بود و اين پيامها با حد اكثر سرعت ممكن ارسال مي گرديد .اولين پيك (چاپار) بسته و پيام را تحويل دومين نفر  مي داد  او نيز به چاپار بعدي و اين كار ادامه مي يافت تا پيام به مقصد مي رسيد او ميگويد نه برف نه باران نه  سرما نه تاريكي شب مانع ارسال پيام  نمي گرديد در زبان پارسي باستان اين روند تكرار انكاريمن شناخته ميشد .

اين سيستم در زمان وزارت امير كبير به صورت يك اداره منظم براي عموم درآمد و اداره ان به ميرزا شفيع خان چاپارچي واگذار شد در سال 1290 در پي سفر ناصر الدين شاه به اروپا شخصي به نام گوستاوريه از كشور اطريش به ايران آمد و اولين نظام نامه پست ايران را  تهيه كرد با كوشش گوستاوريه در سال 1877 ميلادي ايران به اتحاديه جهاني پست ملحق شد .اداره پست در سال 1297 به وزارت پست تغيير نام پيدا كرد كه اولين وزير آن علي خان عين الدوله بود . وزارت پست يكي از شش وزارت خانه اي بود كه اولين بار در كشور براي اداره امور به وجود امد كه با اختراع تلگراف به وزارت پست و تلگراف و با ورود تلفن به ايران به وزارت پست و تلگراف و تلفن تغيير نام يافت و در سال 1382 با تغيير شرح وظايف اين وزارت خانه نام ان به وزارت ارتباطات و فن آوري اطلاعات تغيير يافت . در سال 1366  با تصويب مجلس شوراي اسلامي پست از حالت يك اداره دولتي خارج و به يك شركت دولتي كه 100درصد سهام آن متعلق به دولت است  تبديل گرديد و با برنامه ريزي هاي صورت گرفته در آينده نزذيك با عرضه سهام اين شركت در بازار بورس به يك شركت خصوصي تبديل  مي گردد .شاید این تصور وجود داشته باشد که باگسترش شبکه تلفن ثابت و همراه و اینترنت و ماهواره نیاز به پست کمتر شوددر حالی که با بررسی پست در دیگر کشورها متوجه میشویم که هرچه کشوری پیشرفته تر باشد استفاده از پست در ان جوامع بیشتر است  بطوریکه در حال حاضر سرانه مرسولات پستی در امریکا ۷۰۰مرسوله در اروپا ۳۵۰ مرسوله و در ایران فقط۲۰ مرسوله می باشد این در حالی است که امریکا و اروپا از نظر دسترسی به تلفن و اینترنت و ماواره بسیار از ما جلو تر می باشند بنابراین میزان استفاده از پست ربطی به پیشرفت در سایر وسایل ارتباطی ندارد و به فرهنگ استفاده مردم از این ابزارها بستگی دارد .

در تاریخ کهن ، ایرانیان یکی از مهمترین بنیانگذاران نظام پستی که دارای سازماندهی رسمی به نام دیوان برید یا چاپار بود ، محسوب می شدند. در حقیقت تمامی امور ارتباطی ایران زمین در آن زمان بوسیله دیوان برید تامین می شد.  مجریان و اداره کنندگان این دیوان در زمینه های مختلف شغلی ، مانند رده های سردبیر ، چاپار سوار ، پیاده و غیره امجام وظیفه می کردند.

در لغت نامه دهخدا آنجا که از چاپار نام برده ، چنین آمده است : چاپار یک کلمه ترکی است که مترادف تازنده از مصدر چاپماخ به معنی تازیدن بوده و در فارسی به معنای پیک ، برید ، پست ، قاصد ، نامه بر مصطلح گردیده است .

بنا به روایت تاریخ ، ایرانیان نخستین ملتی بودند که اقدام به تاسیس چاپار خانه ای منظم کردند ، ایرانیان این تشکیلات اداری را از زمانهای بسیار دور بنیانگذاری و سازماندهی کرده اند. در تمامی اسناد ابداع پست را به ایرانیان نسبت داده اند . از جمله در نوشته های تاریخی جهان باستان  که سابقه تاسیس چاپارخانه را در ایران به زمان هخامنشی و سلبقه ایجاد آن را به داریوش اول نسبت داده اند و معتقدند که بنیان گذار چاپار ( پست ) در جهان داریوش اول است .

یکی از مشهورترین  و حساسترین تشکیلات اداری هخامنشایان چاپارخانه بود که گروه چابک سواران آن ارتباط دایمی بین مرکز و ایالات  ایران را برقرار می کردند و در کوتاهترین زمان اخبار و گزارشهای واصله از گوشه  و کنار ممالک را به مرکز و از مرکز به دور ترین نقاط کشور می بردند . بنا به تصدیق و تایید اغلب مورخین جهان باستان چون هرودت چاپارخانه های ایران یکی از وسیعترین شبکه های ارتیاطی و منظم ترین ادارات دنیای کهن محسوب می شدند.

تمام مراسلات پستی ایران توسط سیستمی از شبکه های وسیع راهداری ، که محل رفت و آمد پیکهای سواره و پیاده بود انجام میشد . تمامی راهها   بسیار عالی و از لحاظ درجه بندی در سطح بالایی قرار داشت ، چنانچه بدون راهای سهل العبور و دستگاه منظم چاپار خانه ، امکان ارتباط منظم مرکز با سایر نقاط امکان پذیر نبود.

براسااس نوشته هاي گزنفون و هردوت تاسيس و ايجاد چاپارخانه توسط ايرانيان انجام شده است ، ايرانيان داراي شبكه منظم چاپار و پيك بود و اين شبكه در دوره اشكانيان و ساسانيان به شيوه اي منظم درآمد.

داريوش پادشاه بزرگ هخامنشيان چابك سواران دولتي را تربيت كرده بود كه نوشته هاي دولتي  را ايستگاه به ايستگاه برده بچاپار بعدي برسانند. اين پادشاه ايراني جمله معروفي دارد كه مي گويد: ؛ نه برف نه باران نه گرما و نه تاريكي شب نمي تواند پيكهاي تندرو را از حركت بازدارد ؛ امروزه اين جمله در بالاي سر در ساختمان اداره پست نيويورك بچشم مي خورد.

 اين تشكيلات بيشتر در خدمت فرمانها و دستورات دولتي بود و در واقع وظيفه پنهان و ثاني آنها خبرگيري و خبرچيني بود. با روي كار آمدن صوفيه در ايران و استقرار حكومت فراگير مركزي بنا به ضرورت اداره پست به طور منظم و مرتب با نام چاپار انجام وظيفه مي كرد. با روي كار آمدن سلسله قاجاريه و تاثيرگرفتن از فرهنگ غرب، فكر تاسيس پست جديد در زمان فتحعلي شاه مطرح شد اما به دلايلي مسكوت گذاشته شد.

در سال 1285 هجري قمري تمبر پستي در كشور چاپ و رواج گرديد، در سال 1297 هجري قمري وزارت پست تاسيس شد و در دوره پهلوي با تاسيس راههاي شوسه و وسايل نقليه مختلف تشكيلات پست توسعه فراوان يافت .

 با تاشكيل اتحاديه جهاني در سال 1875 ميلادي  در شهر برن سويس بوجود آمد و دولت ايران نيز در سال 1877 به عضويت اين اتحاديه درآمد.

 منبع : استفاده از منابع گوناگون