لایه اوزون چیست

حقیقت امر لایه اوزون چیست؟لایه اوزون در قسمت شمالی زمین در سال 1980 بین 15تا20 درصد کاهش پیدا کرده است. برای رفع این مشکل جمعی ازبهترین متخصصان زمین شناسی هر سال برای تحقیق وجستجو دور یکدیگر جمع می شوند .در سال 1992 پروکتیل مونترئال درباره’ لایه اوزون مطالعه و تحقیقی داشت که فهمید بزرگ شدن سوراخ لایه اوزون بستگی به آلودگی هوا و تولید مواد سمّی دارد.در همان سال سازمان ملل متحد و حفاظت از محیط زیست برنامه ای را طرّاحی کرد که این برنامه جهت محافظت و حمایت از محیط زیست و مخصوصا لایه اوزون به نام برنامهUNEPطراحی کرد که این برنامه جهت جلوگیری از تولید مواد سمّی و مواد شیمیایی آلوده کننده،است.مولکولهای اکسیژن(O2) به اکسیژن اتمیک (O) تبدیل می –شوند

حقیقت امر لایه اوزون چیست؟لایه اوزون در قسمت شمالی زمین در سال 1980 بین 15تا20 درصد کاهش پیدا کرده است. برای رفع این مشکل جمعی ازبهترین متخصصان زمین شناسی هر سال برای تحقیق وجستجو دور یکدیگر جمع می شوند .در سال 1992 پروکتیل مونترئال درباره’ لایه اوزون مطالعه و تحقیقی داشت که فهمید بزرگ شدن سوراخ لایه اوزون بستگی به آلودگی هوا و تولید مواد سمّی دارد.در همان سال سازمان ملل متحد و حفاظت از محیط زیست برنامه ای را طرّاحی کرد که این برنامه جهت محافظت و حمایت از محیط زیست و مخصوصا لایه اوزون به نام برنامهUNEPطراحی کرد که این برنامه جهت جلوگیری از تولید مواد سمّی و مواد شیمیایی آلوده کننده،است.مولکولهای اکسیژن(O2) به اکسیژن اتمیک (O) تبدیل می -شوند .اکسیژن اتمیک به سرعت با مو لکولهای بیشتری ترکیب شده و به شکل اوزون می شود .ان پوشش حرارتی که در سطح بالا رشد کرده و سلامتی لایه اوزون را به خطر انداخته است و این مورد باعث شده است که اگر استراتوسفر نباشد ما نتوانیم بدون آن زنده بمانیم . بالای استراتوسفر مقداری از آلودگی مضّر اشعه مادون بنفش را و همچنین تشعشعاتی از خورشید (امواج بین 320 تا 240) را که باعث می شود لایه اوزون آسیب ببیند و همچنین جان گیاهان به خطر بیفتد را جذب میکند.اشعه مادون بنفش با تابیدن نور مولکولهای اوزون را میشکافد ولی اوزون می تواند تغییر شکل بدهد و عکس العمل زیر ازآن حاصل میشود: O+ O2 :مادون قرمز +O3O2+O:O3همچنین اوزون در اثر عکس العمل زیر نابود میشود :O3+O:O2+O2 عکس العمل دوم با افزایش پیدا کردن ارتفاع آهسته انجام می شود امّا عکس العمل سوم سریعتر انجام می شود. دربین همکاری عکس العمل ها تمرکز اوزون درحال تعا دل است. دربالای اتمسفر اکسیژن اتمیک هنگا می که اشعه مادون بنفش در سطح بالایی است، پیدا می شود. در اثر حرکت استراتوسفر هوای متراکم تری بدست می آید وجذب اشعه ی مادون بنفش افزایش می یابد و سطح اوزون به حد اکثر و تخمینا" km20می رسد.همراه با تئوری کمپمن یک مشکل نیز وجود داشت که این مشکل در سال 1960 تشخیص داده شد وحقیقت این بود که اوزون به وسیله عکس العمل 4 آهسته حرکت می کرد و دیده نمی شود. گرم شدن زمین ترمیم حفره اوزون را به تعویق می اندازد دانشمندان هشدار داده اند :پدیده گرم شدن زمین می تواند تلاشها برای ترمیم حفره اوزون را که قرار بود تا سال 2050 انجام گیرد،حدود30سال به تعویق اندازد .این مو ضوع به رقم پیشرفتهایی است که بای از رده خارج کردن مواد شیمیایی مخرّب اوزون انجام شده است. طبق گزارشی کاهش فراوانی در مصرف گازهای ساخته دست انسان بنام ((کلروفلورو کربن)) پدید آمده است .اینها گازهایی هستندکه لایه محافظ زمین را می خورند .دانشمندان گفتند:اگر کشورها مصمم به دنبال نمودن این روند باشند ،((حفره داخل لایه اوزون به آغاز به جمع شدن و کوچک شدن خواهد نمودتا اینکه ظرف 50 سال ترمیم خواهد شد . )) این جمع بندی و نتیجه گیری توسط ((مجمع بررسی فرایند های استراتوسفر و نقش آن در آب و هوا )) SPARC)) به عمل آمد .این مجمع از صد ها کارشناس اقلیمی که دسامبر سال 1999در آرژانتین گرد هم آمدندو در سایه توجهات سازمان هواشناسی جهانی تشکیل جلسه دادند،شکل گرفته است. این دانشمندان هشدار دادند: حتّی اگر کاهش مصرف گازهایCFC برآورده شود،پدیده گرم شدن زمین_که نتیجه تولیید گازهای گلخانه ای با وجود کربن به عنوان عنصر اصلی آن است و از سوختهای سنگواره ای بدست می آید _میتواند محلت ترمیم حفره اوزون را چند دهه به تعویق اندازد.به عنوان یک تناقض ، گرم شدن زمین ،جو را در نزدیکی سطح زمین حرارت میدهد اما لایه پایینی ((استراتوسفر )) یعنی جایی را که اوزون قرار دارد همچنان سرد نگه میدارد . این دماهای پایین به ویژه درزمستان مسبب جمع شدن ابرهای استراتوسفر در نواحی قطبی میشود . این پدیده آغازگر واکنشهای نابود کننده اوزون توسط مولکولهای کلری استکه توسط کلروفلورو کربن ها آزاد میشوند. پیش بینی های دایر بر این که حفره اوزون که بالای قطب جنوب قرار دارد، به زودی کوچک خواهد شد با آخرین اطلا عات مغایرت دارد که نشان میدهد که این حفره درحال گسترش است وبه طور بی سابقه ای در چند سال اخیر بزرگ شده است تاریخچه سوراخ شدن لایه اوزون : ابتدا: جریان تاسف بار سوراخ شدن لایه اوزون در لایه زیر استرا توسفر در بالای منطقه انتارکتیکا اولین بار در دهه هفتاد (1970 تا 1979)توسط یک گروه تحقیقاتی به نام BAS کشف شد .این گروه در مورد اتمسفر بالای منطقه انتارکتیکا از یک ایستگاه تحقیقاتی که بسیار شبیه این عکس میباشد مشاهده می گردند. *اطلاعات ایستگاه تحقیقاتی هالی *ایستگاه تحقیقاتی BAS فالکر اولین بار در حالی تحقیقات را انجام داد که اندازه گیری اولیه در سال1985برای اولین بار سوراخ شدن لایه اوزون آنچنان نگران کننده بود که دانشمندان تصور میکردند که دستگاهای اندازه گیری خراب است .آنها دستگاه های دیگری جانشین آن دستگاه ها کردند تا آنکه نتایج بدست آمده اندازه گیری های اولیه را تایید کرد .چندماه بعد که سوراخ شدن لایه اوزون قابل مشاهده بود،(پس از مشاهده سوراخ شدن لایه اوزون تحقیقات قبلی تایید شد)از طرف دیگر اطلاعات ماهواره TOMS سوراخ شدن لایه اوزون را نشان نمی داد ،بدین دلیل که نرم افزارهایی که اطلاعاتی در مورد لایه اوزون میداد به صورتی برنامه ریزی شده بود که لا یه اوزون در منطقه کوچکی موردبررسی قرار می گرفت .بررسی های بعدی ، اطلاعات بدست آمد هنگامی که نتایج گروه BASمنتشر نشد،مورد تایید قرار گرفت و بیانگر این مطلب بود که سوراخ شدن لایه اوزون به طور سریع ودر مقیاس بزرگی بر بالای منطقه انتارکتیکا انجام می شود. اوزون لایه ای را در استراتوسفر تشکیل میدهد که منطقه استوا باریکتر و در دو قطب پهن تر است .میزان اوزون در بالای سطح کره زمین به وسیله مقیاسی به نام DU ((Dobson units))اندازه گیری میشود که این میزان در منطقه استوایی در حدود 260DUاست و به میزان بیشتری در جاهای دیگر است . این در حالی است تغییرات فصلی بسیار وسیعی اتفاق میافتد واین در حالی شکل می گیرد و اشعه ماورای بنفش در لایه استراتوسفر نفوذ میکند یا آن را می شکافد. - چرا لایه ازن در نواحی قطبی که آلایندها کمتر است سوراخ شده است ولی در مناطق دیگری که عملیاتهای صنعتی و آلایندهها وجود دارد سوراخ نشده است ؟مهمترین عامل وجود ابرهای استراتوسفری در نواحی قطبی است به دلیل سردتر بودن قطب جنوب این ابرها در آنجا پایدارترند تابش پرتوهای فرا بنفش خورشید در آغاز بهار باعث آزاد شدن رادیکال های کلر در مجاورت بلورهای یخ موجود در این ابرها می گردد . اوزون چیست؟ دانشمندان لایه ها زمین را به چهار قسمت تقسیم مى کنند : 1)تروپوسفر (که نسبت به سطح دریا 12تا15 کیلومترارتفاع دارد) 2)استراتوسفر3)مزوسفر 4)تروموسفر(خارجى ترین لایه زمین) مولکول اوزون (o3)از یک مولکول اکسیژن و یک اتم اکسیژن که ناپایدار و واکنش پذیر مى باشد، تشکیل شده است . پیوند میان مولکول اکسیژن و اتم اکسیژن در مولکول اوزون بسیار ضعیف مى باشد و ممکن است با کوچکترین برخورد از هم جدا ویا با دریافت کوچکترین انرژى به حالت اولیه خود برگردند . لایه اوزون در لایه استراتوسفر زمین قرار دارد .در شب ها به دلیل عدم دسترسى به انرژى تابشى خورشید، ضخامت لایه اوزون کمتر از ضخامت آن در روز ها مى باشد. هنگامى که پرتوهاى فوق بنفش به مولکول ها اوزون برخورد مى کنند، پرتو هاى فوق ـ بنفش مقدار زیادى از انرژى خود را از دست مى دهند وبه پرتو هاى فرو سرخ تبدیل مى شوند ، و همچنین بر اثر این برخورد ، مولکول اوزون به مولکول اکسیژن واتم اکسیژن تبدیل مى شود و با تابش مجدد نور خورشید ، مولکول اوزون دوباره پدیدار مى شود. مولکول هاى اوزون هرچند که براى ما مفید هستند اما وجود آن ها در لایه تروپوسفر (لایه اى که ما در آن زندگى مى کنیم) بسیار خطرناک مى باشند. نیتروژن هاى پراکسید خارج شده از اگزوز موتورهاى دیزلى بر اثر تابش نور خورشید (عمل فتو شیمیایى) با مولکول هاى اکسیژن واکنش مى دهند و مولکول هاى اوزون را پدیدار مى کنند . چون در مولکول هاى اوزون اتم هاى اکسیژن فعال (رادیکالى) وجود دارد ، تنفس آن ،موجب اختلال در دستگاه تنفسى مى شود . حفره اوزون : تا سال 1980میلادى از سوراخى لایه اوزون خبرى نبود ؛ اما در سال 1985م ، دانشمندان از نازک شدن لایه اوزون در قطب جنوب خبر دادند. در آن زمان با تحقیقات انجام شده علت نابودى مولکول هاى اوزون را ،گاز هاى cfc (کلر و فلوئور و کربن) مى دانستند. گاز هاى cfc بعنوان گاز هاى خنک کننده در یخچال ها ،کولرها و همچنین در مواد پلاستیکى مورد استفاده قرار مى گیرند . در cfc ها اتم هاى کلر ناپایدار و واکنش پذیر مى باشند و هنگامى که گاز هاى cfc به لایه هاى بالا مى روند ، در لایه هاى بالا بر اثر برخورد با نور خورشید ،گاز هاى کلر آزاد مى شوند. اتم هاى کلر در لایه استراتوسفر با مولکول هاى اوزون واکنش مى دهند. هر اتم کلر به تنهایى مى تواند 100.000 مولکول اوزون را از بین ببرد . به همین دلیل در گستره جهانى ،در سازمان ملل متحد ،در معاهده اى بنام معاهده مونترال کشورها متعهد شدند که از تولید و فروش گاز هاى cfc خوددارى کنند ،و همچنین به کشور هاى فقیر این امکان را بدهند که بجاى استفاده از گاز هاى cfc ، از گاز هاى خنک کننده دیگرى استفاده کنند. ما مى دانیم که بیشترین کشور هاى صنعتى در نیم کره شمالى قرار دارند ، پس چرا در قطب جنوب لایه اوزون سوراخ شده است ؟! برای پاسخ به این سوال ، پژوهش های زیادی انجام شده است که بعضی از این پژوهش ها تاکنون در دست تحقیق است . اخیراً دانشمندان علت ایجاد حفره در لایه اوزون را گرداب های سنگین ، که در قطب جنوب جریان دارند ، می دانند در زمستان در طول شبهای قطبی، نور خورشید درتمام سطح قطب جنوب در دسترس نیست ، به همین دلیل در این قطب در لایه استراتوسفر طوفان هاى سنگینی گسترش مى یابند که به آن ها "گرداب قطبی"(polar vortex) مى گویند . گرداب قطبی می تواند ذرات سازنده هوا را تجزیه کند .این گرداب ها باعث ایجاد ابرهاى سردی می شوند که بر فراز قطب جنوب جریان می یابند. که به این ابرها "ابر استراتوسفر قطبی" (polar stratosphere cloud) می گویند.اختصار آن psc است. Pscها بسیار سرد هستند و دمای آن ها حدود 80- سیلسیوس است.* Psc از نیتریک اسید تری هیدرات (nitric acid trihydrate) تشکیل شده است و با ابرهایی که ما آن ها را در آسمان می بینیم کاملاً متفاوتند. پس این ابرهای اسیدی می توانند لایه اوزون را تخریب کنند. "بنایراین با استناد به تحقیقات انجام یافته ،موارد زیر را می توان از عوامل موثر در تخریب لایه اوزون دانست: 1)محور زمین به گونه اى مى باشد که نور خورشید به قطب شمال بیشتر از قطب جنوب مى تابد به همین دلیل ضخامت لایه اوزون در قطب شمال بیشتراز ضخامت آن در قطب جنوب مى باشد (زیرا ما گفتیم که پیوند میان مولکول اکسیژن و اتم اکسیژن در مولکول اوزون بسیار ضعیف مى باشد و ممکن است با کوچکترین برخورد از هم جدا ویا با دریافت کوچکترین انرژى(مانند انرژى تابشى خورشید ) به حالت اولیه خود برگردند) 2)از مورد دوم نتیجه مى گیریم که هواى قطب جنوب سردتر از هواى قطب شمال مى باشد ، بنابراین هواى گرم هنگامى که بر اثر جریان هایى به قطب جنوب مى روند ، چون سبک مى باشند ،به سمت بالا مى روند و موجب نابودى لایه هاى اوزون برفراز قطب جنوب مىشوند. 3)در زمستان نور خورشید کاملاً در تمام سطح قطب جنوب در دسترس نمی باشد، واین امر باعث کاهش دما و تشکیل ابرهای psc می شود 4) ابرهای psc اسیدی هستند و به همین دلیل آن ها به لایه اوزون آسیب می رسانند

 

تاثیر لایه ازن برمحیط زیست

لایه ازن پدیده مفیدی است که زمین را در برابراشعه های مضر خورشید بخصوص اشعه ماوراء بنفش(UV)ساطع شده ازخورشید محافظت می کند

طبق تحقیقات انجام شده پس از سال1970لایه ازن شروع به نازک شدن کرده است . بطوری که درسال1985سوراخ ایجاد شده درلایه ازن قابل مشاهده یودیکی از مهمترین عوامل تخریب لایه ازن استفا ده از گاز کلروفلوئور کربن(CFC)است . از عوامل دیگر میتوان به نقش گازهای گلخانه ای . بخارآب . لکه های خورشیدو پرواز هوا پیماهای بلند پرواز اشاره کرد با تخریب تدریجی لایه ازن کره زمین در معرض دریافت اشعه ما وراءبنفش خواهد بود.که در نتیجه آن ســـرطان پوست، بیماریهای چشمی وآب مروارید وتضعیف سیستم ایمنی بدن برروی انسانها، تاثیر بر اکو سیستم آبی وکاهش تعداد ماهیها، تاثیر بر روی حلقه زنجـــیره غذایی تاثیر بر اکوسیستم خشکی وکاهش بازده وکیفیت محصولات کشاورزی از جمله غلات می باشد. اگر تخریب لایه ازن ادامه یابد سلامتی تمام موجودات زنده به خطر می افتد. دراین مقاله عوامل تخریب لایه ازن وخسارات ناشی از تخریب لایه به طور مختصر بیان شده است. ودر انتها پیشنهاداتی برای جلوگیری ازتخریب لایه ازن ارایه شده است.

پدی آمدن ازن در اتمسفردر دوسطح صورت میگیرد:دراسترا توسقور(stratosphere) که حد فاصل50- 15 کیلو متری بالای زمین قرار زمین قرار داردو در تروپو سفر(troposphere) که بخش پا یینی اتمسفرتا  15 کیلومتر  بالای زمین قراراست. ازن از ماهیتی گازی بر خور دار است ودر استرا توسفردر جایی که آنرا به نام لایه ازن می شناسیم به مثابه کمر بندضخیمی اطراف زمین را احاطه کرد ه است ، تجمع می یابد. لایه ازن در استراتوسفر پدیده مفیدی است زیرا از زمین در برابر اشعه ماوراء بنفش (UV) ساطع شده از خورشید محا فظت می نماید بگونه ای که90درصد اشعهUV  را محافظت میکند. لایه ازن در حقیقت پوششی است که منبع دی اکسید کربن برای فتو سنتز گیاهان ومنبع اکسیژن برای تنفس می با شدو همچنین ، نیتروژن گیاهان مولد آمونیاک را برای ترکیبات نیتروژن دار وانتقال آب از اقیانوس به خشکی را ممکن می سازد . تجمع ازن در سطح پایینی اتمسفر ،تروپوسفرپدیده نا مطلوبی است زیرا وجود ازن در این لایه برای سلامت انسان وپوشش گیاهی مضربوده ودر فرآیند تشکیل با ران اسیدی دخالت می کند.

طبق تحقیقات انجام شده پس از سال 1970لایه ازن شروع به نازک شدن کرده است.تا اینکه در سال 1985سوراخ شدن لایه ازن قابل مشاهده بود. دراکتبر ازن موجود در20-12کیلو متری زمین بکلی ناپدیدشد. بزرگترین وشدید ترین سوراخ ازن درسال1994 رخ داد ودر سال 1996 تخریب ازن موجوددر 45- 35کیلو متری زمین کم شده است. نازک تر شدن لایه ازن از این نظر اهمیت دارد که بدین تر تیب اشعه ماوراءبنفش بیشتری امکان عبور از لایه را پیدا می کند 1993 وهمچنین نور خورشید بیشتری به زمین می رسد.

وارد شدن اشعه ما وراء بنفش اضافی مشکلات متعددی را به همراه دارد.

عوامل تخریب لایه ازن :

-گازهای CFC  وتخریب لایه ازن :

کلر وفلوئورو کربن ها(CFC) گازهایی پایدار ، غیر قابل اشتعال ،غیر سمی وغیر مخرب می باشند بنا براین موارد استفاده متعدد وفراوانی دارند. موارد استفاده آنها در منجمد سازی ، نیرو محرکه برای تولید ذرات ریز ، ساخت اسفنجها(ابر) ، حلالها و...میباشد.CFC ها قادرند ثبات شیمیایی خود را حفظ کنند. علاوه بر این،این گازها به سمت بخشهای بالایی اتمسفر جایی که اشعه های خورشیدی آنهارا تجزیه می کند حرکت می نمایند.درطی این فر آیند مقادیر زیادی کلرین آزاد می شود کلرین با ایجا د یک واکنش زنجیره ای قادر است مولکولهای ازن را سریعا از بین ببرد. بطوریکه با آزادی هر اتم کلر ، قبل از رسیدن به زمین100000مولکول ازن از بین میرود. به علاوه ثبات گازهایCFC این امکان را می دهدکه در اتمسفر باقی مانده و تا مدتها پس از رها شن آنها به تخریب لایه ازن اد امه دهند.

نقش گازهای گلخا نه ای در تخریب ازن :

برخی گازهای موجود در اتمسفرزمین شا مل بخار آب،د ی اکسد کربن(CO2)، کلروفلوئوروکربن(CFC) متان(CH4) واکسیدنیتروژن(N2O)، اشعه مادون قرمز(یعنی اشعه با طول موج بلند( راجذب وبه مثابه لایه ای عمل منمایند و حرارت خورشیدی جذب شده وسط اتمسفر(این تشعشعات به صورت امواج مریی با طول موج کوتاه میبا شند) وساطع شده از سطح زمین(به صورت تشعشعا ت با طول موج کوتاه)را به دام می اندازندودر نتیجه مقدار کل تشعشعاتی که به زمین می رسد افزایش یافته به دنبال آن متوسط درجه حرارت سطح زمین بالا می رود. استفاده از اصطلاح گلخا نه بدین خاطر است که در اتمسفر گازهای گلخا نه ای نسبت به نور مریی خورشید به صورت جسم شفاف ونسبت به تشعشعات ما دون قرمز ساطع شده از سطح زمین به مثابه جسم نسبتا کدر عمل می کند. بنا بر این گلخانه برای حفظ تشعشعات خورشیدی از ساختار بسیار کار آمدی بر خوردار است.منابع تولید کننده گازهای گلخانه ای عبارتند از :کلیه ی مواد آلوده کنندهای که از منابع آلوده کننده نظیر صنایع و کارخانجات، وسایل نقلیه ی موتوری ،منابع گرمایش خانگی ،آتش سوزی ها ،سوزاندن زباله ها وغیره در فضا پراکنده می شود بر هوای سطح زمین جمع شده اشعه خورشید را جذب می کنند. در نتیجه هوای سطح زمین گرم می شودو اثرات محیطی بسیار بدی به جای می گذارد. البته باید افزود که تولید ازن به اشعه ماوراء بنفش بستگی دارد وچون د ر قطبین این اشعه کمتر است تولید ازن کمترخواهد بودو هم چنین به علت انقبا ضات وسرمای بسیارزیاد  طوری است که ضخامت ازن در قطبین چند سانتی متر است.

بزرگترین وشدید ترین سوراخ ازن درسال 1994 رخ داد ودر اکتبر1993 ازن موجود در20- 12کیلو متری زمین به کلی ناپدید شد. هم چنین دانشمندان دانشگاه  آلا با ما تشخیص داده اند که از سال 1997 تخریب ازن موجود در 35تا45 کیلو متری زمین کم شده است.

شایان ذکر است که اگر به همین صورت استفاده از گازهای مخرب لایه ازن ادامه یابد در سالهای آینده نه تنها یخهای قطب جنوب به آب تبدیل مشود بلکه خطر پارگی درقطب شمال نیز بسیار جدی خواهد بود.

 

خسارات ناشی از تخریب لایه ازن :

1- تاثیر بر سلامت انسان : نقش تشعشعات اضافی درآفتاب سوختگی وسرطان پوست می باشد.اشعه ماوراء بنفش توسط DNA جذب می شود واین امر باعث می شود که کنترل سرطان پوستی مشکل وحتی غیر ممکن شود. تحقیقات نیز نشان داده است که یک درصد کاهش ازن موجب2- 1 درصد اشعه ماوراءبنفش و4-3 درصد افزایش در بروزسرطان های پوست می شود. همچنین اشعه ماوراء بنفش می تواند موجب تخریب  سیستم ایمنی انسان گردیده، بروز بیماری های واگیر را افزایش داده واز میزان تاثیر برنامه های واکسینا  سیون بکاهد. از دیگر اثرات اشعه ما وراء بنفش که بر روی انسان می گذارد، افزایش بیماریهای چشمی آب مروارید می باشد. بطوریکه یک درصد کاهش ازن باعث افزایش100000تا150000 مورد ازاین بیماریها در سطح جهان می شود.

2- تاثیر بر اکو سیستم آبی: شاید اثرات بالقوه افزایش تشعشع ماورا ء بنفش بر اکو سیستم به مراتب فزونتر از تاثیر بر سلامتی انسان باشد. بسیاری از این اثرات از طریق  تغیرات رفتاری از قبیل افزایش حفاظت فردی در برابر اشعه آفتاب قابل اجتناب هستند.يکی از آثار عمده افزایش تشعشع بر حیات جلبکهای تک سلولی یعنی فیتو پلانتکون است که حدود نیمی از بیوماس دنیا را در هر سال تولید نموده وبخش اعظمی ازCO2  موجود در جهان را در اقیانوسها تثبیت می کنند. اشعه ماوراء بنفش از طریق دخالت در فرآینــــد

فتو سنتز،آنهارا تحت تاثیر قرار داده و همچنین موجب آسیب رسیدن به DNA ودر نتیجه رشد و تولید مثل آنها می شود. تحقیقات به عمل آمده حکایت از آن دارد که سوراخ به وجـــــود آمده بر روی قطب جنوب بر رویفیتو پلانکتون ها را تا 12 درصد کاهش می دهد همچنین 16 درصد کاهش در غلظت ازن میتواند منجر به 5 درصد در تولید بیو ماس اولیه و9-6 درصد کاهش در موجودی ماهی­ها شود.

3- تاثیر بر حلقه زنجیره غذایی : نخستین حلقه زنجیره غذایی فیتوپلانکتون­ها هستند با از بین رفتن آنها کل زنجیره غذایی دچار اختلال می­شود چون زئوپلا نکتو نها از فیتو پلانکتونها وماهیها از زئو پلانکتون ها وپرندگان از ماهیها وانسان از ماهیها وپرندگان استفاده می کند بنا بر این بدیهی است که اشعه ماوراء بنفش در از بین رفتن فیتوپلنتکونها ودر نتیجه زنجیره غذایی اختلال ایجاد می کند بطوریکه 3تا10 درصدافزایش در میزان ورود پرتوها قادر است پلا نکتونها که اساسی ترین وبنیادی ترین موجودات زنده هستند را منقرض نمایند.

4- تاثیر بر اکو سیستم خشکی : افزایش تشعشع ماوراء بنفش با پایین آمدن میزان فعالیت فتوسنتزی وکاهش رشد ونمو گیاهان سبز مرتبط می با شد بنا بر این تاثیر وارد آمده بر گیاهان زراعی قابل ملاحظه است. همچنین محصولات کشاورزی همچون برنج وگندم وسویا سیب زمینی و... با کاهش بازده کیفیت ومقدار روبرو خواهند شد بطوریکه بازده محصولات کشاورزی بیش از 25 درصد در تولید کاهش خواهد یافت.

راههای جلو گیری از تخریب لایه ازن :

- اجرای برنامه های سرمایه گذاری برای تبدیل آن دسته از صنایع تولید و عرضه کننده خدماتی که از CFC  استفاده می کنند. - جایگزینی گازهای CFC توسط مواد دیگر. - تدوین قوانین ومقررات لازم برای حذف گازهای مخرب لایه ازن. - ایجاد آگاهی پیرامون محدودیت های کاربردCFC ،تولید کالا وبرنامه های حذف تدریجی خبر رسانی و راهنمایی کاربران برای حذف CFC. - عدم تولید یا حذف مصرف کنندگان CFC  یامحصولات حاوی  CFC.

 

 

بحث ونتیجه گیری:

لایه ازن نقش بسیار زیادی در سلامت محیط زیست ایفا میکند. در صورت تخریب خسارات جبران نا پذیری به محیط زیست وارد می شود. وسلامتی کلیه موجودات زنده به خطر می افتد بنا براین باید از انهدام تدریجی لایه ازن که لایه محافظ زمین است جلو گیری کرد.

 

اثرات گازهای گلخانه‌ای و تخریب لایه ازون بر محیط زیست

ازن گازی است که هر مولکول آن از سه اتم اکسیژن (O₃) تشکیل شده است که در یک وحدت ناپایدار قرار می‌گیرند. در نواحی گرمسیری اتمسفر در اثر واکنش‌های شیمیایی حاصل از تابش نور خورشید، ذخیره لایه ازن تجدید و سپس در اثر جاری شدن هوای اطراف کره زمین قسمتی از آن به سمت قطبین زمین منتقل می‌شود. ازن یک اکسید کننده قوی است و با بسیاری از مواد مختلف در اتمسفر ترکیب می‌شود. بیشترین مقدار ازن در اتمسفر زمین در لایه بین 15 تا 50 کیلومتری بالای سطح زمین و در لایه استراتوسفر وجود دارد ولی اگر در لایه‌های پایین اتمسفر (در تروپوسفر) و در ارتفاع تنفسی ما قرار گیرد به عنوان یک آلاینده محسوب می‌شود. اما ازن در استراتوسفر به صورت یک سپر مانع از رسیدن اشعه خطرناک ماوراء بنفش (uv) به سطح زمین می‌شود و به همین دلیل این لایه برای ادامه حیات بر روی کره زمین ضروری است.

تابش‌های ماوراء بنفش شامل امواج بین 1/0 تا 4/0 میکرون بوده که خود به سه نوع uv-A، uv-B و uv-C تقسیم می‌شود. uv-C کوتاه‌ترین طول موج را داشته و از همه پرانرژی‌تر است.

این تابش‌ها آنقدر انرژی دارند که قادرند اکسیژن دو اتمی را به دو اتم اکسیژن بشکنند و سپس آن را با مولکول O₂ ترکیب و ازن را به وجود آورند. ازن با جذب تابش‌های ماوراء بنفش دوباره به اکسیژن دو اتمی و یک اتمی می‌شکند و حرارت آزاد می‌شود. بین تولید و انهدام ازن در شرایط معمول غالب اتمسفر، یک توازن پویا برقرار است. 

اولین کاهش شدید ضخامت لایه ازن در سال 1981 در قطب جنوب مشاهده شد. در فصل بهار در قطب جنوب بیش از 60 درصد کاهش ضخامت ازن در لایه استراتوسفر به ثبت رسید که پژوهشگران این پدیده را "حفره ازن" نامگذاری کردند. حفره ازن وسعتی برابر با مساحت ایالات متحده آمریکا را در بر می‌گرفت. کاهش ضخامت لایه ازن در سال 1989 در قطب شمال نیز مشاهده شد ولی به دلیل شرایط آب و هوایی متفاوت و دمای بالاتر نسبت به قطب جنوب ضخامت این لایه کمتر می‌باشد. در شرایط طبیعی بالاترین تراکم ازن در نواحی قطب و پایین‌ترین میزان آن در نزدیکی استوا دیده می‌شود. البته بیشترین تولید ازن در نزدیکی استوا است اما ازن استراتوسفری همراه با الگوی چرخشی هوای جهان به سمت قطبین حرکت می‌کند.

مواد مخرب لایه ازن به علت ویژگی‌های مناسب به سرعت در صنعت گسترش یافته و به تدریج اثرات نامطلوب خود را بر روی این لایه گذاشته است. مهم‌ترین عوامل تخریب لایه ازن عبارتند از:

 

1) CFCها (کلروفلوروکربن‌ها):

در صنایع سرماساز (یخچال و فریزرهای خانگی و صنعتی، آب سردکن‌ها و...) تهویه مطبوع و کولر خودروها و صنایع اسفنج‌سازی به عنوان عامل پف دهنده و اسپری‌ها استفاده می‌شوند. در حال حاضر دو جایگزین آزمایشی برای CFCها به نام هیدروفلوروکربن‌ها (HFC) و هیدروکلروفلوروکربن (HCFC) در نظر گرفته شده‌اند که در حال حاضر تحت بررسی می‌باشند.

 

2) هالون‌ها:

هالون‌ها مواد اطفاء حریق می‌باشند که در کپسول‌های دستی آتش‌نشانی و سیستم‌های ثابت در مکان‌های حساس استفاده می‌شوند. هالون‌ها که حاوی برم هستند، برای تخریب لایه ازن نه تنها دست کمی از گازهای کلردار ندارند بلکه از کلر به مراتب مؤثرتر بوده و سال‌ها در جو زمین باقی می‌مانند.

 

3) حلال‌ها:

عمدتاً تحت عنوان پاک‌کننده و چربی‌زدا در صنایع مختلف فلزی، الکترونیک (برای پاک کردن بردهای الکترونیک) و صنایع خشکشویی کاربرد دارند که از جمله می‌توان به متیل کلروفرم (تری‌کلرواتان) و تتراکلرید کربن اشاره نمود.

 

4) متیل بروماید:

در بخش کشاورزی از این ماده به عنوان آفت‌کش و ضدعفونی کننده استفاده می‌شود.

در اثر کاهش ضخامت لایه ازن میزان تابش اشعه ماوراء بنفش به سطح زمین افزایش یافته و موجب تأثیرات نامطلوب زیست‌محیطی به شرح زیر می‌شود:

 

1) اثر بر سلامت انسان:

دریافت این اشعه توسط بدن موجب تضعیف سیستم ایمنی بدن و بروز انواع سرطان‌های پوستی می‌شود. همچنین بروز بیماری‌های نظیر آب مرواردید و کوری چشم با کاهش ضخامت لایه ازن افزایش پیدا می‌کند.

 

2) اثر بر اکوسیستم‌های آبی:

در دریاها و اقیانوس‌ها مهم‌ترین تأثیر تابش اشعه ماوراء بنفش از بین رفتن فیتوپلانکتون‌ها است که اولین حلقه زنجیره غذایی در این مناطق می‌باشند، همچنین برخی تغییرات ژنتیکی در کرم و لاروهای موجودات دریایی. با توجه به اینکه بیش از 30% پروتئین مورد نیاز انسان از دریاها و اقیانوس‌ها تأمین می‌شود با کاهش ضخامت لایه ازن و از بین رفتن فیتوپلانکتون‌ها و به دنبال آن زئوپلانکتون‌ها، زاد و ولد ماهی‌ها کاهش یافته و در نتیجه دسترسی انسان به انواع ماهی‌ها کم می‌شود.

محرومیت انسان از 6 میلیون قطعه ماهی در سال        9-6  % کاهش زادوولد ماهی‌ها        5% کاهش زئوپلانکتون        16% کاهش ضخامت لایه ازن

 

3) اثر بر اکوسیستم خشکی:

در این زمینه می‌توان به کاهش بازده محصولات کشاورزی مانند برنج، گندم، سویا، سیب‌زمینی و غیره اشاره کرد. (25% کاهش لایه ازن یعنی 25% کاهش بازده مزارع سویا) علاوه بر این کاهش ضخامت لایه ازن می‌تواند واکنش‌های شیمیایی در تروپوسفر را تشدید نموده و موجب افزایش تولید ازن در سطح زمین گردد و موجب بروز آلودگی‌های شدید هوا می‌گردد.

 

- اقدامات جهانی در زمینه حفاظت از لایه ازن:

کنوانسیون وین در سال 1985 برای حفاظت از لایه ازن توسط سازمان ملل متحد و دیگر کشورهای جهان تدوین گردید. کشورهای عضو کنوانسیون وین تعهد نمودند در زمینه‌های زیر همکاری و مشارکت نمایند.

1-  تحقیق و انجام اندازه‌گیری ضخامت لایه ازن و میزان اشعه ماورای بنفش

2- تبادل اطلاعات در زمینه تولید وانتشارCFC ها

3- تدوین پروتکل‌های مکمل بر کنوانسیون

4- در نظر گرفتن تمهیداتی جهت کاهش تولید و مصرفCFC ها

پس از گزارش تکان‌دهنده گروه‌های تحقیقاتی در مورد حفره ازن در قطب جنوب و احساس لزوم تدابیر شدیدتر در 16 سپتامبر 1987 پروتکل مونترال توسط 46 کشور جهان پذیرفته شد. مصوبات این پروتکل شامل موارد زیر است:

1-  تدوین برنامه زمان‌بندی جداگانه و حذف و کاهش تولید و مصرف مواد مخرب لایه ازن در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه.

2- وضع قوانین برای محدود کردن تولید و مصرف مواد مخرب لایه ازن.

3-  تدوین سیاست و استراتژی آینده جهان برای حفاظت از لایه ازن و کاهش مصرف مواد مخرب آن.

4- ایجاد صندوق چندجانبه جهت تسهیل حذف مصرف و تولید مواد مخرب لایه ازن در کشورهای در حال توسعه.

ایران جز اولین کشورهایی است که اقدامات لازم را جهت مفاد پروتکل مونترال آغاز نمود و در پی پذیرش قطعنامه‌های آن اقدام به تشکیل کمیته ملی ازن (متشکل از سازمان‌ها و وزارتخانه‌های ذیربط جهت تصمیم‌گیری در خصوص پروژه‌ها و تصمیمات پروتکل در کشور) و سپس تأسیس دفتر لایه ازن در سال 1373 (با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست و برنامه عمران ملل متحد) نمود. براساس برآورد انجام شده این دفتر، میزان مصرف مواد مخرب لایه ازن تا سال 1375 در ایران حدود 5000 تن بود که با اتمام چندین پروژه در بخش یخچال‌سازی واسفنج‌سازی حدود 1100 تن از آن به طور کامل حذف شده است و با اجرای پروژه‌های در دست اقدام و مصوب در کمیته اجرایی پروتکل مونترال این میزان به 2500 تن خواهد رسید.

اگر برنامه کاهش مصرف مواد مخرب لایه ازن به درستی انجام گیرد، پیش‌بینی می‌شود که در اول ژانویه سال 2040 میلادی حذف کامل مواد مخرب لایه ازن را در کشورهای در حال توسعه داشته باشیم. البته در حال حاضر دانشمندان مشغول تحقیق بر روی امکان استفاده از پروپان (C3H4) برای جلوگیری از انهدام ازن قطب جنوب می‌باشند. این ماده در ترکیب با کلر موجب تولید اسیدکلریدریک می‌شود و کلر که به این صورت درگیر شده، امکان وارد شدن به واکنش‌های منهدم کننده ازن را ندارد. مطالعات اولیه حکایت از آن دارد که تزریق حدود 50000 تن پروپان از عهده این کار برمی‌آید. می‌توان با استفاده از صدها هواپیما این مقدار پروپان را در ارتفاع حدود 15 کیلومتری ترزیق کرد. اما در این تحقیق احتمال عوارض جانبی ناخواسته یا غیرمترقبه نیز می‌بایست در نظرگرفته شود.

لایه ی اوزون

لایه اُزُن گازی نامریی و از جنس اکسیژن است که در بالای سطح کره زمین وجود دارد. وظیفه این گاز محافظت از زمین در برابر تابش اشعه ماورای‌ بنفش خورشید که همان پرتوهای مضر خورشید محسوب می‌شوند، است. اگر این لایه نازک شود و به تدریج از بین برود، اشعه ماورای‌بنفش به راحتی به سطح زمین نفوذ کرده و سبب ایجاد بیماری‌های مختلفی از جمله سرطان پوست و آب‌مروارید در انسان می‌شود...

محافظت و جلوگیری از تخریب لایه‌اُزُن به عهده فرد فرد ماست. به همین خاطر تصمیم گرفتیم که در این هفته شما را بیشتر با عوامل تخریب لایه اُزُن آشنا کنیم تا شما هم بتوانید با شناخت عوامل تخریبی آن بیشتر به حفظش کمک کنید.

 
۱) اسپری‌های خوشبوکننده

حتما شما هم بسیار دیده‌اید افرادی را که تا دوشی از اسپری و خوشبوکننده‌های دیگر نگیرند، پایشان را از خانه بیرون نمی‌گذارند! افرادی که بدون توجه به آسیب‌هایی که ممکن است به محیط زیست‌شان بزنند فقط به فکر محترم به نظر رسیدن خودشان هستند. توصیه ما به این‌گونه افراد این است که بیشتر به محیط‌زیست و نسل آینده توجه کنند. اسپری‌ها از جمله کالاهایی هستند که با توجه به وجود کلر و فلوروکربن در ترکیبشان تهدیدی جدی برای محیط‌زیست و به خصوص تخریب لایه اُزُن به شمار می‌روند. ضمنا، حواستان باشد که اسپری‌هایی که می‌خرید حتما برچسب  دوستدار اُزُن  داشته باشند.

 
۲) یخچال

امروزه دیگر نبودن یخچال و فریزر در خانه‌ها تعجب دارد و اما امان از دست این گاز کلروفلوروکربن که هرچه می‌کشیم از دست اوست. این گاز که با نام CFC هم شناخته شده است و یکی از عوامل اصلی تخریب لایه اُزُن محسوب می‌شود در صنایع سرماساز مثل آب‌سردکن و یخچال و فریزرهای خانگی و صنعتی کاربرد دارد چون لایه اُزُن زمین را در برابر اشعه مضر ماورای‌بنفش حفظ می‌کند و گاز کلروفلوروکربن هم تهدیدی به جان لایه اُزُن است، صنعت‌گران به این فکر افتاده‌اند که جایگزینی برای این گاز در صنایع سرماساز تعیین کنند. جایگزینی‌هایی مثل هیدروفلورکربن (HFCS) یا هیدروفلوروکلروکربن (HCFC).

 
۳) پاک‌کننده‌ها

می‌شویید و می‌سایید و برق می‌اندازید و فکر می‌کنید خیلی تمیز و با سلیقه هستید که یک خانه و زندگی نظیف و مرتب دارید؟ نه جان من! این‌طورها هم که شما فکر می‌کنید نیست. خوب است بدانید که همین مواد شوینده‌ای که هر روز و هر شب از آنها استفاده می‌کنید، ممکن است تهدیدی جدی برای تخریب لایه اُزُن و در نتیجه به خطر افتادن سلامت شما باشند. حلال‌ها از جمله دشمنان لایه اُزُن به شمار می‌آیند که عمدتا شامل انواع پاک‌کننده‌ها و چربی‌زداها که در صنایع، الکترونیک و خشکشویی به کار می‌روند، هستند. انواعی از پاک‌کننده‌ها خطرناک‌اند که در ترکیبشان نام کلروفرم یا همان تری‌کلرواتان و تتراکلریدکرین به چشم می‌خورد.

۴) کشاورزی

کشاورزی نیاز جامعه است اما نه با روش‌های غیر اصولی که سبب آسیب رساندن به محیط زیست شوند. متیل بروماید از جمله موادی است که در انواعی از آفت‌کش‌ها و ضدعفونی‌کننده‌های محصولات
کشاورزی وجود دارد و افرادی که از این نوع مواد برای سلامت محصولات کشاورزی‌شان استفاده می‌کنند باید بدانند که چه دردسرهایی ممکن است برای کل جهان به وجود بیاورند. اکسید نیتروژن هم که گازی است منتشره از کودهای شیمیایی ازته، یکی دیگر از موارد تهدید و تخریب لایه اُزُن محسوب می‌شود.

۵) کپسول‌های آتش‌نشانی

کپسول‌ آتش‌نشانی از جمله کالاهایی است که وجودش در هر خانه، اداره و ماشینی ضروری است تا در مواقع بحرانی حلال مشکلات ناشی از آتش‌سوزی شود اما جالب است بدانید که این دشمن دوست‌نما گازی به نام هالوژن در ترکیباتش دارد که برای محیط‌زیست بسیار خطرناک است و یکی از عوامل نازک شدن لایه اُزُن محسوب می‌شود. هرچند که در کل دنیا این عامل تخریبی فقط دو درصد مصرف می‌شود اما همین مصرف دو درصدی تخریبی ۲۵ درصدی در پی دارد. یعنی ۲۵ درصد از تخریب لایه اُزُن به خاطر آزاد شدن گاز هالوژن در فضاست.

۶) کولر

آیا تا به حال فکر کرده‌اید که وقتی در هوای گرم تابستان جلوی تلویزیون و روبه‌روی باد کولر روی کاناپه لم داده‌اید و فیلم موردعلاقه‌تان را تماشا می‌کنید، با این کارتان دارید لایه اُزُن را از بین می‌برید؟! یا وقتی هنگام رانندگی گرم‌تان می‌شود و درجه کولر اتومبیل‌تان را روی زیاد تنظیم می‌کنید، تهدیدی برای محیط‌زیست محسوب می‌شوید؟ همین کولرها که در فصول گرمای سال جزو محبوب‌ترین کالاها محسوب می‌شوند به علت دارا بودن گاز کلروفلوروکربن در ترکیبشان جزو محصولات مخرب لایه اُزُن به شمار می‌آیند که شما می‌توانید با کمتر استفاده کردن از آنها دوستی‌تان را با محیط زیست ثابت کنید. باور کنید که آن‌قدرها هم سخت نیست، مگر پدر بزرگ‌ها و مادربزرگ‌های ما بدون کولر زندگی نکردند؟

۷) گازهای گلخانه‌ای

افزایش مقدار گازهای گلخانه‌ای در جو یعنی هرچه نازک‌تر شدن لایه اُزُن و اما گازهای گلخانه‌ای چیست؟ کره زمین به‌طور طبیعی توسط تابش نور خورشید گرم می‌شود و مقداری از نور تابیده شده دوباره به سمت جو برمی‌گردد. یعنی خورشید زمین را گرم می‌کند و مقداری از بازتابشش هم سبب گرم شدن جو می‌شود. تا این جای کار اشکالی وجود ندارد. همه مسایل وقتی پیش می‌آیند که در اثر زیاد شدن فعالیت‌های صنعتی و انسانی یک لایه ضخیم از گاز به نام گاز گلخانه‌ای یا GHG بین زمین و جو قرار می‌گیرد و نمی‌گذارد که بازتابش خورشید به صورت کامل به جو برگردد و در نتیجه باعث بالا رفتن دمای زمین به مرور زمان می‌شود. به‌طورکلی بیشترین حجم گازهای گلخانه‌ای را بخار آب، دی‌اکسید نیتروژن، دی‌اکسیدکربن و متان تشکیل می‌دهد.

۸) انسان

و اما این موجود خاکی، خواسته یا ناخواسته‌ چه کارهایی که انجام نمی‌دهد. شاید خیلی از ما و شما نخواهیم که محیط زیست‌مان را نابود کنیم و یکی از عوامل تخریب لایه اُزُن به حساب آییم اما باید بدانید که خیلی از فعالیت‌های روزمره‌ای که انجام می‌دهیم روز به روز لایه اُزُن را نازک‌تر می‌کند.
گرم کردن غذا در مایکروویو، استفاده از اتومبیل، شستن و اتو کردن لباس‌ها، کار و بازی با کامپیوتر، تماشای تلویزیون، استفاده از کولر، گوش کردن موسیقی از استریوی ضبط و گرم شدن به وسیله بخاری‌های گازی یا نفتی از جمله کارهایی هستند که همه ما انجام می‌دهیم و با این کارها سبب افزایش گازهای گلخانه‌ای می‌شویم. چرا؟! زیرا تمام این وسایل برای کار کردن نیاز به انرژی دارند و این انرژی به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم از طریق سوخت‌های فسیلی مثل نفت و گاز و زغال‌سنگ که سوزاندن‌شان گاز گلخانه‌ای به‌وجود می‌آورد، به دست می‌آید. پس بهتر است در مصرف هرچه بهینه‌تر از این‌گونه وسایل تلاش کنیم.

● هوای ازون را داشته باشید

به فرزندانتان، به شاگردانتان، به همکارانتان و خانواده‌تان بیاموزید که دنیا فقط سهم آنها نیست. نسل‌های آینده هم حق زندگی کردن دارند. صنایع باید به خدمت و آسایش انسان‌ها منجر شود نه به قاتلی پنهان. هنگام خرید انواع اسپری‌ها، واکس‌ها، رنگ‌ها، مواد ترمیم‌کننده رنگ، کولر، یخچال و فریزر و... دقت کنید که نشان دوستدار ازون یا ozone friendly و یا فاقد سی‌اف‌سی که همان CFC Free است حتما روی کالا درج شده باشد.

 وبلاگ مترجم سیدخلیل مرتضوی /بوکانکردستان

 

 

 

 

1. بزرگترین عیب برای دنیا همین بس که بی‌وفاست. (حضرت علی علیه‌السلام)

 

۲. آرزو دارم روزی این حقیقت به واقعیت مبدل شود که همه‌ی انسان‌ها برابرند. (مارتین لوتر‌کینگ)

 

3. بهتر است روی پای خود بمیری تا روی زانو‌هایت زندگی کنی. (رودی)

 

۴. بر روی زمین چیزی بزرگتر از انسان نیست و در انسان چیزی بزرگتر از فکر او. (همیلتون)

 

۵. عمر آنقدر کوتاه است که نمی‌ارزد آدم حقیر و کوچک بماند. (دیزرائیلی)

 

۶. چیزی ساده تر از بزرگی نیست آری ساده بودن همانا بزرگ بودن است. (امرسون)

 

۷. به نتیجه رسیدن امور مهم، اغلب به انجام یافتن یا نیافتن امری به ظاهر کوچک بستگی دارد. (چاردینی)

 

۸. آنکه خود را به امور کوچک سرگرم می‌کند چه بسا که توانایی کارهای بزرگ را ندارد. (لاروشفوکو)

 

۹. اگر طالب زندگی سالم و بالندگی می باشیم باید به حقیقت عشق بورزیم. (اسکات پک)

 

۱۰. زندگی بسیار مسحور کننده است فقط باید با عینک مناسبی به آن نگریست. (دوما)

 

۱۱. دوست داشتن انسان‌ها به معنای دوست داشتن خود به اندازه ی دیگری است. (اسکات پک)

 

۱۲. عشق یعنی اراده به توسعه خود با دیگری در جهت ارتقای رشد دومی. (اسکات پک)

 

۱۳. ما دیگران را فقط تا آن قسمت از جاده که خود پیموده‌ایم می‌توانیم هدایت کنیم. (اسکات پک)

 

۱۴. جهان هر کس به اندازه ی وسعت فکر اوست. (محمد حجازی)

 

۱۵. هنر، کلید فهم زندگی است. (اسکار وایله)

 

۱۶. تغییر دهندگان اثر گذار در جهان کسانی هستند که بر خلاف جریان شنا می‌کنند. (والترنیس)

 

۱۷. اگر زیبایی را آواز سر دهی، حتی در تنهایی بیابان، گوش شنوا خواهی یافت. (خلیل جبران)

 

۱۸. روند رشد، پیچیده و پر زحمت است و در درازای عمر ادامه دارد. (اسکات پک)

 

۱۹. در جستجوی نور باش، نور را می‌یابی. (آرنت)

 

۲۰. برای آنکه کاری امکان‌پذیر گردد دیدگان دیگری لازم است، دیدگانی نو. (یونک)

 

۲۱. شب آنگاه زیباست که نور را باور داشته باشیم. (دوروستان)

 

۲۲. آدمی ساخته‌ی افکار خویش است فردا همان خواهد شد که امروز می‌اندیشیده است. (مترلینگ)

 

۲۳. اگر دریچه های ادراک را شسته بودند، انسان همه‌ چیز را همان گونه که هست می‌دید: بی‌انتها. (بلیک)

 

۲۴. برده یک ارباب دارد اما جاه‌طلب به تعداد افرادی که به او کمک می‌کنند. (بردیر فرانسوی)

 

۲۵. هیچ وقت به گمان اینکه وقت دارید ننشینید زیرا در عمل خواهید دید که همیشه وقت کم و کوتاه است. (فرانکلین)

 

۲۶. نباید از خسته بودن خود شرمنده باشی بلکه فقط باید سعی کنی خسته آور نباشی. (هیلزهام)

 

۲۷. هر قدر به طبیعت نزدیک شوی، زندگانی شایسته تری را پیدا می‌کنی. (نیما یوشیج)

 

۲۸. اگر زمانی دراز به اعماق نگاه کنی آنگاه اعماق هم به درون تو نظر می‌اندازند. (نیچه)

 

۲۹. زیبائی در فرا رفتن از روزمره‌گی‌هاست. (ورنر هفته)

 

۳۰. برای کسی که شگفت‌زده‌ی خود نیست معجزه‌ای وجود ندارد. (اشنباخ)

 

۳۱. تفکر در باب خوشبختی، عشق، آزادی، عدالت، خوبی و بدی، تفکر درباره‌ی پرسش‌هایی است که بنیاد هستی ما را دگرگون می‌کند. (ادگارمون)

 

۳۲. "عقلانیت باز" آن عقلانیتی است که فراموش نمی‌کند که "یکی" در "چند" است و "چند" در "یکی". (ادگارمون)

 

۳۳. آرامش، زن دل‌انگیزی است که در نزدیکی دانایی منزل دارد. (اپیکارموس)

 

۳۴. هیچ چیز در زیر خورشید زیباتر از بودن در زیر خورشید نیست. (باخ‌من)

 

۳۵. تنها آرامش و سکوت سرچشمه‌ی نیروی لایزال است. (داستایوفسکی)

 

36. خداوندا مرا از کسانی قرار دِه که دنیاشان را برای دینشان میفروشند نه دینشان را برای دنیاشان. (دکتر علی شریعتی)

 

۳۷. علت هر شکستی، عمل کردن بدون فکر است. (الکس‌مکنزی)

 

۳۸. من تنها یک چیز می‌دانم و آن اینکه هیچ نمی‌دانم. (سقراط)

 

۳۹. دانستن کافی نیست، باید به دانسته ی خود عمل کنید. (ناپلئون هیل)

 

۴۰. تمام محبتت را به پای دوستت بریز نه تمام اعتمادت را. (حضرت علی علیه‌السلام)

 

۴۱. خداوند، روی خطوط کج و معوج، راست و مستقیم می‌نویسد. (برزیلی)

 

۴۲. تکامل و حرکت، مبنا و پیش فرض کل وجود است. (انگلس)

 

۴۳. كسی كه دارای عزمی راسخ است، جهان را مطابق میل خویش عوض می كند. (گوته)

 

۴۴. بهتر است ثروتمند زندگی کنیم تا اینکه ثروتمند بمیریم. (جانسون)

 

۴۵. اگر می‌بینی کسی به روی تو لبخند نمی‌زند علت را در لبان فرو بسته ی خود جستجو کن. (دیل کارنگی)

 

۴۶. شیرینی یکبار پیروزی به تلخی صد بار شکست می‌ارزد. (سقراط)

 

47. قطعاً خاک و کود لازم است تا گل سرخ بروید. اما گل سرخ نه خاک است و نه کود (پونگ)

 

۴۸. ضعیف‌الاراده کسی است که با هر شکستی بینش او نیز عوض شود. (ادگار‌ آلن‌پو)

 

۴9. لحظه ای که به کمال رسیدم و منور شدم، تمام هستی کامل و منور شد. (بودا)

 

۵۰. انسان باید از هر حیث چه ظاهر و چه باطن، زیبا و آراسته باشد. (آنتوان چخوف)

 

۵۱. برای اداره كردن خویش، از سرت استفاده كن و برای اداره كردن دیگران، از قلبت. (دالایی لاما)

 

۵۲. تمام افکار خود را روی کاری که دارید انجام می دهید متمرکز کنید. پرتوهای خورشید تا متمرکز نشوند نمی سوزانند. (گراهام بل)

 

53. اگر جانت در خطر بود بجای پنهان شدن بکوش همگان را از گرفتاری خویش آگاه سازی. (ارد بزرگ)

 

54. اگر در اولین قدم، موفقیت نصیب ما می شد، سعی و عمل دیگر معنی نداشت. (موریس مترلینگ)

 

55. ما ندرتاً دربارۀ آنچه که داریم فکر می کنیم، درحالیکه پیوسته در اندیشۀ چیزهایی هستیم که نداریم. (شوپنهاور)

 

56. آنكه می تواند، انجام می دهد، آنكه نمی تواند انتقاد می كند. (جرج برنارد شاو)

 

57. لحظه ها را گذراندیم که به خوشبختی برسیم؛ غافل از آنکه لحظه ها همان خوشبختی بودند. (دکتر علی شریعتی)

 

58. بیشترین تأثیر افراد خوب زمانى احساس مى شود كه از میان ما رفته باشند. (امرسون)

 

59. از دیروز بیاموز. برای امروز زندگی کن و امید به فردا داشته باش. (آلبرت انیشتن)

 

60. پیروزی آن نیست که هرگز زمین نخوری، آنست که بعد از هر زمین خوردنی برخیزی. (مهاتما گاندی)

وبلاگ مترجم سیدخلیل مرتضوی /بوکانکردستان

برای آنان که می خواهند زندگی 100 درصدی داشته باشند ...

اگر

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

برابر باشد با

1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,17,18,19,20,21,22,23,24,25,26

 

آیا برای خوشبختی و موفقییت تنها تلاش سخت كافیست؟

 تلاش سخت = Hard Work

H+A+R+D+W+O+ R+K

8+1+18+4+23+ 15+18+11= 98%

 

آیا دانش می‌تواند صددرصد ما را به موفقیت برساند؟

دانش = Knowledge

K+N+O+W+L+E+ D+G+E

11+14+15+23+ 12+5+4+7+ 5=96%

 

عشق چی؟

عشق = Love

L+O+V+E

12+15+22+5=54%

 

خیلی از ما فکر میکردیم اینها مهمترین باشند مگه نه؟

پس چه چیزی 100% را میسازد؟؟؟

پول؟

پول = Money

M+O+N+E+Y

13+15+14+5+25= 72%

 

رهبری و مدیریت چطور؟

رهبری و مدیریت = Leadership

L+E+A+D+E+R+ S+H+I+P

12+5+1+4+5+18+ 19+9+16=89%

 

نه اینها هم كافی نیستند پس برای رسیدن به اوج چه باید كرد؟

نگرش =  Attitude

A+T+T+I+T+U+D+E

1+20+20+9+20+ 21+4+5=100%

 

بله، اگر نگرشمان را به زندگی، گروه و کارمان عوض کنیم زندگی 100% خواهد شد.

 نگرش همه چیز را عوض می‌کند، نگاهت را تغییر بده چشمهایت را دوباره بشوی

همه چیز عوض می‌شود.

If you don't like something, change it,

if you can't change it, change your attitude, don't complain.

مترجم سیدخلیل مرتضوی /بوکانکردستان 

مساحت ، محیط و حجم شکلهای هندسی

مساحت مثلث با معلوم بودن سه ضلع آن برابرحاصل جذر  (( p×  ( p -a) ×  (p - b) ×  (p-c ) است که در آن p نصف محیط مثلث است وa,b,c ضلعهای مثلث هستند. 

مساحت مثلث برابراست با:     نصف حاصلضرب  يك قاعده  در ارتفاع نظيرش

                                                                                                                                         مساحت متوازی الاضلاع برابر است با:    حاصلضرب  يك قاعده در ارتفاع 

مساحت مستطیل برابر است با :    طول × عرض  

مساحت لوزی برابر است با :   نصف حاصلضرب دو قطر

مساحت مربع برابراست با :   حاصلضرب یک ضلع در خودش ( يا مجذور يك ضلع )

مساحت ذوزنقه برابر است با:    2÷ ( حاصل جمع دو قاعده × ارتفاع )

 

محیط چندضلعی ها بالا برابر است حاصل جمع اندازه ی ضلع های آنها

 

مساحت دایره برابر است با :    شعاع×    شعاع ×  3/14

محیط دایره برابر است با :      قطر ×  3/14

مساحت بیضی برابر است با :  نصف قطر بزرگ × نصف قطر کوچک × 3/14

مساحت کره برابر :    شعاع ×  شعاع  × 3/14× 4

حجم کره برابر :     3 ÷ ( شعاع ×  شعاع ×  شعاع ×   3/14×  4 )

حجم استوانه  برابر است با :   مساحت قاعده ×  ارتفاع    یعنی ( شعاع × شعاع × ارتفاع ×  3/14 )

مساحت بدنه ( سطح جانبی )استوانه برابر :  ارتفاع× 3/14× قطر

حجم منشور برابراست با:   مساحت قاعده × ارتفاع

مساحت بدنه ( سطح جانبی ) منشور برابر :محیطقاعده× ارتفاع

حجم هرم برابر است با:   3 ÷(مساحت قاعده × ارتفاع )           

حجم مخروط برابر است با:    3÷ (مساحت قاعده ×  ارتفاع )

حجم مکعب مستطیل برابر  : طول× عرض×  ارتفاع 

وبلاگ مترجم سیدخلیل مرتضوی /بوکانکردستان

قلایچی، غاری با عمیق ترین چاه ایران

 

قلایچی، غاری با عمیق ترین چاه ایران

غار قلایچی در 9 کیلومتری شمال شرقی شهرستان بوکان و در مجاورت محوطه باستانی قلعه قلایچی یکی از مراکز تمدن ماننایی ها قرار گرفته و از دسته غارهای طبیعی به حساب می آید که در اثر نفوذ آب در طبقات آهکی شکل گرفته و از نظر ساختار غار و کلاس غارنوردی می توان آن را از جمله ی غنی ترین غارهای مکشوف ایران به به شمار آورد.
تیمی از غارنوردان هیئت کوهنوردی شهرستان بوکان با تلاش هایی که در چند سال اخیر انجام داده اند موفق به کشف 16 غار طبیعی در این منطقه شده اند که کونه کوترقلایچی یکی از دستاوردهای تلاش این عزیزان است.
دهانه غار با قطر 8 متر در ارتفاع 1750 متری کوهی به همین نام قرار دارد. عمق غار تا رسیدن به کف تالار اول 110 متر می باشد که مستلزم فرود بر روی تپه ای 20 متری انباشته شده از سنگ ،فضولات و لاشه ی کبوترانی است که تا عمق 40 متری غار لانه کرده اند.
جالب است بدانید که تا شعاع 20 متری دهانه ی غار هیچ سنگی یافت نمی شود و تمامی این سنگ ها را در کف تالار اول می توان یافت.
عمیق ترین چاه ایران با نام دریا در شهر رفسنجان به عمق 83 متر ثبت شده است واین در حالی ست که با کشف این چاه می توان آن را با عمق 110 متر عمیق ترین چاه طبیعی کشف شده ایران نامید.
علاوه بر عمق چاه وجود دو تالار بزرگ و دالان ها، تونل ها، چکنده ها و چکیده ها به جرات می توان گفت که تمامی مشاهداتی که تا کنون در این نوع غارها یافت شده است را می توان در این مجموعه قرار داد. تالار اول علاوه بر وجود چند ده استلاگمیت واستالاگتیت بزرگ و تونل ها یی که این تونل ها گاه بن بست و گاه به همدیگر مرتبط هستند در قسمت جنوب غربی خود به حوضچه آبی زلال و روان ختم می شود که به دلیل درصد بالای آهک در آن غیر قابل شرب می باشد. با وجود مرواریدهای کف غار ستون های به هم رسیده و تزئینات آهکی کوچک و بزرگ با اشکال مختلف میتوان تالار اول را با چند طبقه از صفحات سست و به هم مرتبط یکی از تالارهای منحصر به فرد در نوع خود دانست.
با پیگیری و کاوش هایی که در مرحله ی دوم و سوم شناسایی غار صورت گرفت یافتن تالار دوم حاصل تلاش مستمر گروه بود که نتیجه داد .موقعیت تالار دوم نسبت به تالار اول به گونه ای ست که با عبور از چند شکاف و تراورس لبه ای خطرناک میتوان به جایی رسید که با فرودی تا عمق 16 متر در شیبی مثبت همراه است که همان ورودی تالار دوم می باشد.
در مرحله ی چهارم کاوش ها به یاد دوست از دست رفته ویار پر تلاشمان تالار دوم را به نام مقبل نام گذاری کردیم تا به نحوی حضور و تلاش ایشان در این غار را برای همیشه جاودانه و او را باز در کنار خود احساس کنیم. عمق پست ترین قسمت غار 160 متر برآورد شد که مربوط به انتهای تالار دوم و جایی ست که حوضچه ای با آب نیلی رنگ وجود دارد. تلاش برای کشف قسمت های دیگری از این مجموعه در برنامه های آتی گروه قرار دارد و امکان کشف تالارها و تونل هایی دیگری در این مجموعه هم چنان به قوت خود باقی ست. این است بهشت آهکی ما ...
از لحاظ کار غار نوردی می توان تلاش بر روی این مجموعه را کاری سخت و طاقت فرسا دانست به نحوی که در بالا آمدن از چاه 110 متری به علت معلق بودن در 70 متر از مسیر بسیار دشوار می باشد، دمای غار ثابت در حدود 8 تا 10 درجه بالای صفر است . به دلیل ریزش و خطرات احتمالی به دوستانی که قصد فعالیت بر روی این مجموعه را دارند توصیه می شود تا با آگاهی به فنون غار نوردی و با وسایل کامل به این مکان پای بگذارند.
با تشکر از تلاش تمامی افرادی که در شناسایی این پدیده طبیعی ما را یاری نموده اند...


کونه کوتر: یعنی لانه ی کبوتران
مختصات جغرافیایی: n36 35 48.56      e 46 18 17.24

 

 

وبلاگ مترجم سیدخلیل مرتضوی /بوکانکردستان

انواع گردشگری

انواع گردشگری

در سال‌های اخیر گردشگری به عنوان صنعت بدون دود، منبع درآمد سرشار در تجارت جهانی و عنصر مهمی در بهبود و تنظیم موازنه بازرگانی و تراز پرداخت‌های بسیاری از کشورها شده است، این صنعت یک صنعت منحصر به فرد اقتصادی تلقی شده و طرفداران بسیاری دارد.رشد قابل توجه و چشمگیر گردشگری در پنجاه سال اخیر نشان دهنده اهمیت فراوان اقتصادی و اجتماعی این پدیده است.گردشگری در تولید ناخالص ملی نقش مهمی ایفا می‌کند، «تراز پرداخت‌ها، که نشان دهنده معاملات بین‌المللی هر کشور است،را متوازن می سازد. لوئیس ترنر (Terner) گردشگری را امیدبخش‌ترین و پیچیده‌ترین صنعتی می‌داند که جهان سوم با آن روبرو است و معتقد است گردشگری بیشترین قابلیت را برای جانشینی دیگر صنایع درآمدزا دارد.» (لی، ۱۳۷۸: ۱)توسعه گردشگری موجب رونق اقتصادی و کاهش فقر می‌شود همچنین تأثیر به سزایی در افزایش درآمد و کاهش بیکاری و در نتیجه بهبود کیفیت زندگی مردم و افزایش رفاه اجتماعی دارد. علاوه بر آن گردشگری عاملی است برای گفتگوی بین فرهنگ‌ها و تمدن‌ها و از نظر سیاسی نیز، روابط بین‌ ملل و دول را متعادل‌تر و نزدیک‌ترمی‌سازد.از لحاظ مذهبی نیز بسیاری از ادیان تأکید ویژه‌ای بر سیر و سفر در نقاط مختلف جهان به منظور کسب علم و دانش داشته‌اند.
گردشگری در سطوح بالای اقتصادی واجتماعی باعث شکوفایی استعدادها و ارتقای آموزشی در همه زمینه‌ها می‌شود.
کشورهایی که در صنعت گردشگری فعال می‌شوند میلیون‌ها گردشگر را جذب می نمایند، در کنار تولیدات انبوه صنعتی کم ارزش، در زمینه تولیدات هنری با کیفیت عالی به مقدار کم ولی با ارزش زیاد نیز موفق می‌گردند.
از سوی دیگر به دلیل زیرساخت‌های تکنولوژیکی – فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ایجاد شده در قرن بیست و یکم پدیده گردشگری یک واقعیت اجتناب‌ناپذیردررفتاروعمل انسان برای ارضای روح کنجکاو اوخواهد بود. گردشگری به دلیل ماهیت و توانایی در جهت اقتصاد عصر پساساختاری، موجب تسریع در شکل گیری دهکده جهانی خواهد شد. گردشگری در روند رو به رشد خود حتی حکومت‌های غیردموکراتیک، سنتّی و درونگرا را نیز مجبور خواهد کرد تسهیلاتی در کلیه زمینه‌ها برای توسعه آن ایجاد کنند.
کشور ایران که دارای توانایی‌های بالقوه عظیمی در زمینه‌های زیست محیطی، تاریخی، میراث فرهنگی و غیره است نمی‌تواند و نباید به دلیل مسائل سیاسی و نگرانی‌های فرهنگی – اجتماعی خود را از این جریان اقتصادی دور نگه دارد و از سوی دیگر بازار بین‌المللی گردشگری نیز نمی‌تواند ازجاذبه‌های ایران برای گردشگری چشم‌پوشی کند.در این مبحث به تحلیل انواع گردشگری و وضیعت موجود ایران می پردازیم
● انواع گردشگری:
گردشگری انواع مختلفی دارد و شناخت انواع گردشگری برای برنامه‌ریزی در عرصه گردشگری اهمیت اساسی دارد. چرا که تقاضاها و خدمات مورد نیاز گردشگران مختلف یکسان نیست؛ برای مثال گردشگرانی که به قصد دیدار اقوام و دوستان مسافرت می‌کنند معمولاً به هتل و حتی رستوران بیرون از منزل نیاز ندارند، اما از سایر امکانات و تسهیلات استفاده می‌کنند. در مقابل، برای گردشگرانی که به قصد تجارت سفر می‌کنند، ممکن است امکاناتی همچون هتل و تسهیلات اقامتی اهمیت زیادی داشته باشد و از طرفی علاقه‌ای به بازارهای محل نداشته باشند. همچنین احتمال دارد گردشگر روستایی (rural tourist) هیچ تمایلی به خدمات شهری نداشته باشد و تمام مدت سفر خود را در روستا اقامت نماید. بر این اساس تاکنون صاحب‌نظران و سازمان‌های بین‌المللی با توجه به معیارهای مختلف، دسته‌بندی‌های متعددی از گردشگری، ارائه کرده‌اند برای مثال می‌توان به mass tourism و alternative tourism اشاره کرد.
گردشگری انبوه عبارت است از گردشگری معمولی که در سطح گسترده در سراسر جهان وجود دارد. گردشگری جایگزین نوعی از گردشگری است که در واکنش به توسعه عنان گسیخته گردشگری انبوه در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ مطرح شده و هدف آن به کارگیری شیوه‌های نوین در گردشگری به جای روش‌های مخرب گردشگری است. (کاظمی، ۱۳۸۵: ۲۵)در یک تقسیم‌بندی دیگر، گردشگری به سه نوع فرهنگی، طبیعت‌گرای و ماجراجویانه تقسیم شده است که به طور مختصر از آن به عنوان گردشگری (Adventure Culture Ecotourism) ACE یاد می‌شود. (Fennel، ۲۰۰۳: ۳۳) نمودار این طبقه بندی در نمودار............نشان داده می شود.
انواع دیگر گردشگری در حال افزایش است نظیر گردشگری فضایی، گردشگری الکترونیکی و اینترنتی که در سال‌های اخیر آغاز شده است.در گردشگری‌های امروزی (New Age tourism) مسافران قصد دارند از دنیای مادی فاصله گرفته و به مفهوم عمیق و معنوی‌تری از زندگی دست یابند. (چاک‌وای، ۱۳۸۵: ۱۶۰)با توجه به نوع نظام حکومتی، مقررات و اعتقادات جامعه ایران امکان انواع گردشگری که به قصد تفریح و سرگرمی رواج دارد فراهم نمی‌باشد و یا بسیار محدود است. لذا جذب گردشگرانی که با انگیزه‌های فرهنگی، آشنایی با آداب و رسوم جوامع روستایی و اقوام، بازدید از آثار تاریخی، طبیعت‌گردی و انجام فعالیت‌های ورزشی مثل کوهنوردی اقدام به سفرمی‌کنند، میسر می‌باشد. بنابراین ایران برنامه‌های عمده خود را در این نوع گردشگران می‌تواند متمرکز کند.لازم به ذکر است در ایران انواعی از گردشگری رواج دارد که در دیگر کشورهاچندان رایج نیست مثل گردشگری آثار جنگ، گردشگری زیارت اهل قبور که به منظور بازدید از قبورخویشاوندان وکشته شدگان جنگ صورت می‌گیرد. در گردشگری آثار جنگ، ایرانیان از میادین جنگ ، گورستان‌های جمعی، اماکن و اسارتگاه‌ها و آثار بازمانده از جنگ بازدید می کنند که به دلیل هشت سال جنگ ایران و عراق ۱۹۸۸-۱۹۸۰ بیشتر در مناطق غرب ایران آثار مخرب خود را بر جای گذاشت.
۱) گردشگری فرهنگی:
گردشگری فرهنگی ، بخش مهمی از تقاضای جهانی گردشگری را تشکیل می‌دهد. طبق آمار سازمان جهانی گردشگری ۳۷ درصد گردشگری بین‌المللی با انگیزه فرهنگی انجام می‌شود و این تقاضا در حال افزایش است. رشد گردشگری فرهنگی و گردشگری میراث (heritage tourism) به عنوان عناصر گردشگری نوین، توجه سیاستگزاران و محققان را در سراسر دنیا به خود جلب کرده است.«گردشگری فرهنگی عبارت است از مسافرت افراد از محل سکونت خود به مکان‌هایی که جاذبه‌های فرهنگی دارند. این جا به جایی به قصد کسب اطلاعات و تجارت برای ارضای نیازهای فرهنگی گردشگران انجام می‌شود.» (کاظمی، ۱۳۸۵: ۱۵۴)
از جمله ویژگی‌های گردشگران فرهنگی می‌توان به سطح بالای تحصیلات آنان، بالا بردن میانگین سنی آنان و شاغل بودن آنان اشاره کرد. «گردشگری فرهنگی مایل به آشنایی با فرهنگ مناطف مختلف، خواهان کاوش در چشم‌اندازهای فرهنگی جوامع انسانی و درک آنها است (tribe, ۱۹۹۷, ۷۳) در این نوع گردشگری به جذابیت‌های فرهنگی توجه می‌شود. از قبیل موزه‌ها، نمایشگاه‌ها، ارکسترها، نمایشنامه‌ها، هنرهای دستی، معماری در ایران علاوه بر موارد فوق، آئین‌های سنتی نظیر تعزیه، مراسم چهارشنبه سوری، جشن‌های مذهبی زرتشتی و اسلامی، عزاداری‌ها مانند محرم و ... نیز از جذابیت‌های فرهنگی می‌تواند تعریف شود. در سال‌های اخیر از سوی مسئولان گردشگری ایران بارها درخصوص میزان اهمیت گردشگری فرهنگی و سهمی که ایران می‌تواند در این زمینه به دست آورد تأکید شده است و ایران در تلاش است در نبود امکانات و شرایط مناسب در دیگر انواع گردشگری، این نوع گردشگری را تبلیغ و رواج دهد.
۲) گردشگری هنری:
« گردشگری هنری در پی شناخت هنرهای ملل دیگروآگاهی از آنان است» (پاپلی، ۴۷ ،۱۳۸۵ )ایرانیان از هزاران سال پیش در زمینه انواع هنرها مانند سفالگری ،معرق کاری،کاشیکاری،قالیبافی،نمدمالی،نقاشی،خوشنویسی،مینیاتوروغیزه دارای ابداعات وآثار با ارزشی بوده اند که خوشبختانه بسیاری از آنها باقی مانده اند و از جاذبه های ایران برای گردشگران هستند.
۳) گردشگری تاریخی:
این گونه از گردشگری که گردشگری میراث نیز نامیده می‌شود و به بازدید از موزه‌ها، مکان‌ها و ابنیه تاریخی می‌پردازد، امروزه بخش عمده‌ای از گردشگری را به خود اختصاص داده است. ایران به دلیل دارا بودن هزاران ابنیه با ارزش تاریخی(یک میلیون و دویست ) در این زمینه می تواند بسیار موفق باشد.
۴) گردشگری تفرح و تفرج:
در صنعت گردشگری مسافرت برای تفریح در کانون توجه است. در کشورها یا مکان‌هایی که پذیرای گردشگرند، کسانی مسافر تفریحی محسوب می‌شوند که در مقصد به تفریح و تفرج می‌پردازند، از اماکن دیدنی بازدید می‌کنند، سوغات می‌خرند، عکس می‌گیرند و سرانجام اینکه برای دوره‌های کوتاه مدت در آن مکان‌ها اقامت می‌گزینند. در این نوع گردشگری، گردشگری ساحلی بسیار مورد توجه است و گردشگران معمولاً برای بهره‌برداری از چهار S (sun, sea, sex, sand) به سواحل نقاط مختلف سفر می‌کنند. در این نوع گردشگری کشورهایی همچون اسپانیا، ایتالیا، ترکیه، یونان، آمریکا توانسته‌اند بیشترین جاذبه‌ها را فراهم آورند. بیشتر تلاش بازاریابها و پژوهشگران صرف درک این گروه می‌شود و می‌کوشند تا چنین گردشگری را میان گروه‌هایی از افراد که از نظر اجتماعی، ترکیب جمعیتی یا روان شناسی ویژگی‌های مشابه دارند، تقسیم کنند. با توجه به اینکه ایران کشور گرمی است و هزاران کیلومتر مرزآبی با دریای خزر در شمال و خلیج فارس و دریای عمان در جنوب دارد در این زمینه کشوری با توانایی‌های بالقوه است، اما به دلایل قانونی، عرفی و مذهبی تمایلی به رواج این نوع گردشگری وجود ندارد. به ویژه مسئله sex به عنوان یک تابو مطرح می‌باشد و به طرق مختلف مثل حجاب، جلوگیری از روابط دختر و پسر، ممنوعیت ایجاد اماکن رقص، کلوپ‌های شبانه، کازینو، مشروبات الکلی، گردشگری تفریحی تحت فشار می‌باشد و به نظر نمی‌رسد تا سال‌های آینده تغییرات عمده‌ای در جهت آزادی اینگونه محدودیت‌ها رخ دهد.
۵) گردشگری دریایی:
گردشگریی که از ساحل دور می شود و به وسط دریا و اقیا نوس منوط می شود،و از دهه ۱۹۸۰ در حال گسترش است.کشتیهای بزرگ اقیا نوس پیما که گردشگران را پذیرا می شوند و انواع تفریحات سالم و ناسالم را برای آنها فراهم می کنند در حال گسترش اند.کشتی تایتانیک نمونه مشهور آن است،وکشتی بزرگ کویین که سالن کنفرانس آن ۱۰۸۰ نفر گنجایش دارد و آن قدر مهم است که به دست ملکه الیزابت ، پادشاه انگلستان افتتاح شد.
سایر تفریحات دریایی ، مثل غواصی، صیید،شکارو مشارکت در پژوهشها (به عنوان گردشگر)در حال گسترش می با شد.ولی این شاخه از گردشگری دریایی نسبت به شاخه ساحل دریا درصد بسیار کوچکی از گردشگران را جذب می کند. (پاپلی یزدی،۵۶ ،۵۵ ،۱۳۸۵ )
۶) گردشگری طبیعت گردی:
گردشگری طبیعت نوعی توریسم طبیعی و پایدار است که با مشارکت گردانندگان بومی و بهره‌گیری از پتانسیل‌های بومی و طبیعی گردشگری میسر می‌شود. سازمان جهانی گردشگری؛ اکوتوریسم را اینگونه تعریف می‌کند: «نوعی از گردشگری که در آن مسافرت به مناطق طبیعی (که به نسبت بدون آسیب مانده) با اهداف مطالعاتی و بهره بصری از مناظر و رستنی‌های طبیعی و حیات وحش و با توجه به جنبه‌های فرهنگی هم در گذشته و هم در حال صورت می‌پذیرد.»
گستره فضایی این الگو، محیط طبیعی مثل ساحل، جنگل، کوه، کویر، غار و نظیر اینها است. این الگوی فضایی از گردشگری در برگیرنده گونه‌های متفاوتی از گردشگری شامل گردشگری زیست محیطی، گردشگری دریایی، گردشگری ورزشی، گردشگری صید و شکار، جمع آوری گیاهان و حیوانات و نظیر اینها است. طبق برآورد انجمن گردشگری زیست محیطی، گردشگری طبیعت یا طبیعت گردی ۲۰ درصد و گردشگری زیست محیطی ۷ درصد بازار مسافرت جهانی را در اختیار داشته است. درآمد این نوع گردشگری اغلب جهت حفاظت از محیط و یا امور تحقیقاتی هزینه می‌شود و تنها تعداد کمی از کشورها نظیر کنیا بخشی از درآمدهای به دست آمده را صرف امور دیگری می‌نمایند. «گردشگری زیست محیطی، سرمایه و پول فراوانی را از نواحی مرکز به پیرامون می‌برد و بدین ترتیب عدالت اقتصادی پدید می‌آورد.»هر گونه برنامه‌ریزی و سیاستگزاری در حوزه اکوتوریسم باید واجد شرایطی باشد که در وهلۀ اول موجب توسعه اقتصادی جوامع باشد و دیگر تضاد میان منابع مورد استفاده گردشگران و زندگی‌ ساکنان بومی را به حداقل برساند و چگونگی توسعه گردشگری در این بخش نباید تعارضی با ویژگی‌های اجتماعی، زیست محیطی و فرهنگی جوامع محلی داشته باشد.
دولت برای رشد این بخش باید چندین اقدام اساسی انجام دهد که عبارتند از؛
الف) بکارگیری نیروهای محلی در این بخش،
ب) افزایش کیفیت طبیعت،
ج) پاکسازی دائمی محیط و دور نگهداشتن آن از آلودگی‌های صوتی، زباله و ازدحام بیش از حد،
د) فراهم نمودن تسهیلات برای تشکل‌های غیردولتی و انجمن‌های محلی برای مشارکت در طرح‌های اکوتوریسمی، ایجاد مؤسسات و آزمایشگاه‌های ولو کوچک در جهت شناسایی و تقویت زیست بوم منطقه،
و) تأسیس یگان ویژه محافظت.
ایران دراین زمینه نیز دارای قابلیت‌ها و جاذبه‌های فراوانی است همین بس که از سوی رئیس سازمان جهانی گردشگری به عنوان یکی از پنج کشور دارای بیشترین تنوع زیتسی و جانوری در دنیا نام برده شده است.
۸) گردشگری تجاری و بازرگانی:
در سفرهایی که با هدف بازرگانی و تجارت انجام می‌شود، مسافر در گردهمایی‌ها، کنفرانس‌ها، نمایشگاه‌ها، شوراها، برنامه‌های مذهبی، تبلیغی و کارهای حرفه‌ای یا تخصصی شرکت می‌کند.یکی از مهم‌ترین پدیده‌های قابل مشاهده در سفرهای بازرگانی سفر چند منظوره است؛ به این معنی که مسافر می‌تواند با یک سفر، چندین هدف را تأمین کند، برای مثال هنگامی که فردی با هدف بازرگانی به همراه همسرش سفر می‌کند، یا زمانی که تعطیلات خانوادگی با مسافرت بازرگانی یا شرکت در سمینار هم زمان شود، نوعی مسافرت دو منظوره مشاهده می‌شود.» (کاظمی، ۱۳۸۵: ۱۸۲)کشورهایی همچون آمریکا، آلمان، ژاپن، انگلیس بیشترین مسافران تجاری را به خود جلب می‌نمایند حتی در آمریکا ۲۵ درصد مسافران را این نوع گردشگران تشکیل می‌دهند. به دلیل وضعیت اقتصادی ایران و نیز اوضاع سیاسی سفرهای تجاری بیشتر از داخل به خارج از کشور می‌باشد.
۹) گردشگری شهری:
نواحی شهری به علت آنکه جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی بسیار دارند غالباً مقاصد گردشگری مهمی محسوب می‌شوند. شهرها معمولاً جاذبه‌های متنوع و بزرگی شامل موزه‌ها، بناهای یادبود، سالن‌های تئاتر، استادیوم‌های ورزشی، پارک‌ها، شهربازی، مراکز خرید، مناطقی با معماری تاریخی ومکان‌هایی مربوط به حوادث مهم یا افراد مهشورد را دارا هستند که خود گردشگران بسیاری را جذب می‌کند.
«همراه با توسعه گردشگری در نواحی شهری، برای برآوردن نیازهای گردشگران، خدمات حمایتی بیشتری نظیر رستوران و محل اقامت ساخته می‌شود، البته بازدید کنندگانی که از خارج شهر می‌آیند تنها کسانی نیستند که از این امکانات استفاده می‌کنند وخود مردم شهر هم از زیرساخت‌ها بهره‌مند می‌شوند.» (پاپلی، ۱۳۸۵: ۱۸۹)در این ارتباط می‌توان به شهرهایی همچون پاریس، لندن، نیویورک اشاره کرد که در درون خود جاذبه‌های بسیاری را جای داده‌اند.تهران، اصفهان، تبریز، مشهد، شیراز در بین شهرهای ایران دارای امکانات، جاذبه‌ها و زیبایی‌های بیشتری می‌باشند و هر ساله میلیون‌ها مسافر را برای بازدید از دیدنی‌های این شهرها به سوی خود می‌کشاند.
۱۰) گردشگری روستایی:
در گردشگری روستایی منابع فرهنگی، طبیعی و تاریخی نواحی روستایی به عنوان کالای فرهنگی گردشگری قابل عرضه‌اند. گردشگری روستایی موجب رشد اقتصادی، ایجاد تنوع و ثبات در اشتغال، پویایی تجارت و صنایع، گسترش فرصت‌هایی برای رشد درآمد به صورت فعالیت‌های چندگانه، ایجاد بازارهای جدید برای محصولات کشاورزی و گسترش مبنای یک اقتصاد منطقه‌ای می‌شود (Sharply, ۲۰۰۲, ۳۳۲) یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های اقتصاد گردشگری روستایی رغبت‌بخش خصوصی و سرمایه‌گذاری به علت کوچک بودن و تنوع و ساده بودن طرح‌ها است.» (پاپلی، ۱۳۸۵: ۲۰۸)در سال‌های اخیر با توجه به گسترش زندگی شهرنشینی و ماشینی، بسیاری از مردم تمایل دارند به محیط‌های آرام با زندگی سنتی سفر کنند، در واقع این نوع گردشگری شباهتی هم به گردشگری بومی دارد علی‌الخصوص در اروپا و آمریکای شمالی مردم به این نوع گردشگری تمایل دارند. مردم به نواحی کشاورزی، دامداری می‌روند و مدتی را در آنجا اقامت می‌کنند و از نزدیک شاهد نحوۀ زندگی روستایی هستند. در ایران اگر شرایط و امکانات آن فراهم شود گردشگری روستایی می‌تواند از جمله موارد مهم درآمدزای جهانگردی به حساب آید. ایران دارای روستاهای بکر و سنتی است که برخی از آنها با معماری خاصی که دارند می‌توانند شهرت جهانی کسب کنند نظیر ماسوله در گیلان، ابیانه در کاشان ، زیارت در گرگان و...
۱۱) گردشگری قومی و عشایری:
این نوع گردشگری به منظور مشاهده سبک زندگی افراد بومی و اقوام انجام می‌شود. هدف گردشگری قومی شناخت اقوام مختلف و شرکت در تجربه‌های آنها است. تماشای مراسم سنتی، جشن‌ها، آئین‌ها از جمله جذابیت‌های این نوع گردشگری است و برخی نیزجهت درک بهتری از موقعیت خود و یا دنیای معاصر به این گونه سفرها روی می‌آورند. (پاپلی یزدی، ۱۳۸۵: ۴۷) در ایران به دلیل وجود اقوام مختلف لُر، کُرد، تُرک، بلوچ، عرب، ترکمن و خصوصیاتی که هر کدام از آنها دارند واجد جذابیت‌های فراوانی برای هر ناظر و گردشگر بیرونی است. بسیاری از گردشگران علاقه دارند تا از نزدیک به تماشای زندگی سنتی و قومی بپردازند.گردشگری عشایری قابلیت اقتصاد سرمایه‌داری را در تعریف فضایی مناطق عشایری و ادغام آنها را در چرخه مصرف نشان می‌دهد ولی آنچه می‌تواند با اهمیت باشد شناخت این گونه گردشگری و تجزیه و تحلیل فضای آن برپایه سودمندی، رفاه و پایداری برای رسیدن به توسعه مفید است. توسعه خدمات گردشگری عشایری دارای آثار مثبت و منفی و چالش‌هایی است که با برنامه‌ریزی کارفرهنگی می‌توان از آثار منفی و چالش‌ها کاست و بر محاسن آن افزود.» (پاپلی یزدی، ۱۳۸۵: ۲۱۰)ایران در این زمینه به طرز چشمگیری غنی است ومی تواند موفق به جذب هزاران گردشگر،محقق و انسان شناس از سراسر جهان شود.
۱۲) گردشگری مذهبی:
دراین نوع گردشگری افرادی را شامل می‌شود که به منظور دیدارازاماکن مقدس یاانجام دادن امور مذهبی مسافرت می‌کنند. میلیون‌ها مسلمان به عربستان سفر می‌کنند، مسیحیان به واتیکان یا کلیساهای مقدس، بودائیان به بنارس و برهمائیان به لهاسا سفر می‌کنند و... شاید بتوان گفت در ایران این نوع گردشگری بیشترین تعداد را به خود اختصاص داده است. سالانه ۱۵ میلیون نفر از ایرانیان تنها به شهر مشهد که یکی از امامان مقدس‌شان در آنجا دفن است سفر می‌کنند. این شهر در شمال شرقی ایران قرار دارد. همچنین سفر به مکه، کربلا، نجف، دمشق، مدینه از بیشترین اقبال در نزد ایرانیانی که به خارج از کشور سفر می‌کنند برخودار است.تقریباً اکثریت ایرانیان آرزو دارند در عمر خود حداقل یک بار از این اماکن را زیارت نمایند. آنها معتقدند این امر از نظر معنوی آنها را به میزانی از رضایت قلبی می‌رساند اما از لحاظ اقتصادی به نفع کشورهای عراق، سوریه و عربستان سعودی است که بسیاری از مقابر و اماکن مقدس شیعیان (۹۱ درصد ایرانیان شیعه هستند) را در خود جای داده‌اند. ایرانیان در این سفرها مبالغ زیادی هزینه می‌کنند آنان برای خود و خویشاوندان خود سوغات خریداری می‌نمایند و درآمد هنگفتی را به بازارهای کشورهای عربستان سعودی، عراق و سوریه سرازیر می‌کنند. این نوع گردشگری چون کاملاً با ایدئولوژی حاکم نیز همخوانی دارد در ایران بسیار ترویج می‌شود و سرمایه‌گذاری‌های کلانی نیز چه در داخل و چه در خارج از کشور برای آن می‌شود. مثلاً در جریان بمب‌گذاری‌هایی که در شهرهای کربلا، سامرا در جریان بحران عراق شده است هم حکومت و هم مردم ایران کمک بسیار زیادی جهت بازسازی آنها نموده‌اند و این در حالیست که به دلیل ساختن سدها، بزرگراه‌ها و برخی تأسیسات ،سالانه صدها مکان باستانی ایران تخریب و یا برای همیشه نابود می‌شوند.
۱۳) گردشگری ورزشی:
شمار زیادی از میهمانان کشورهای مختلف اشخاصی‌اند که با قصد ورزش و تمرین یا شرکت در مسابقات ورزشی، تماشای مسابقه تیم‌ها یا بازیکنان مورد علاقه‌شان، یا گذراندن اردوهای ورزشی به سفر رفته‌اند. ورزش برای عده‌ای از مسافران جنبۀ تفریحی و تفننی دارد. مثل کسانی که به دلیل علاقه به موج‌سواری، قایقرانی، کوهنوردی و اسکی بازی و یا تماشای مسابقات ورزشی به کشوری سفر می‌کنند و برای عده‌ای جنبه حرفه‌ای دارد. مثل تیم‌ها یا بازیکنانی که برای برگزاری یک مسابقه ورزشی یا گذراندن ارودوی تمرینی عازم کشورهای دیگر می‌شوند. گردشگران ورزشی علاوه بر ورزش اقدام به بازدید از اماکن دیگر و یا احیاناً خرید نیز می‌نمایند.در ایران تقریباً هیچ مسابقه مهم ورزشی بعد از سال ۱۹۷۹ برگزار نشده است در حالیکه در سال‌های پیش از این تاریخ ایران میزبان برگزاری بازی‌های آسیایی در سال ۱۹۷۴، جام فوتبال ملت‌های آسیا و... بوده است. در این زمینه سه علت عمده می‌توان متصوربود:
الف) عدم وجود تأسیسات ورزشی استاندارد به اندازه کافی،
ب) تصور ناامن بودن ایران برای برگزاری مسابقات مهم،
ج) عدم وجود خدمات مطلوب (نظیر خدمات حمل و نقل، اقامتگاه و ...)
۱۴) گردشگری ماجراجویانه:
«در هر جامعه کسانی هستند که به انجام دادن کارهای متهورانه و مخاطره‌آمیز علاقه وافر دارند. برخی از این افراد با اقدام به مسافرت‌های ماجراجویانه به این نیاز درونی خود پاسخ می‌دهند. چنین گردشگرانی می‌خواهند از راه‌های جدید یا غیر عادی، مهارت‌ها و توانایی‌های جسمی خود را در مواجهه با سختی‌ها و دشواری‌ها بیازمایند. لذا نوعی از گردشگری برای آنان لذت بخش و جذاب است که توأم با هیجان بیشتر باشد.» (کاظمی، ۱۳۸۵: ۲۶)در واقع این گونه سفرها حس کنجکاوی خطرپذیری و قوای جسمانی انسان‌ها را مورد آزمایش می‌نماید. ایران به دلیل برخورداری از تقریباً همه انواع شرایط اقلیمی و طبیعی (کوهستان‌های سر به فلک کشیده، رودخانه‌های خروشان، جنگل‌های انبوه در شمال کشور، غارها و آبشارها) از توانایی‌های مناسبی در این زمینه برخوردار است.
۱۵) گردشگری جنسی:
برخی از گردشگران تنها به این منظور به دیگر نقاط سفر می‌کنند تا بتوانند بخشی از نیازها و غرایز جنسی خود را برآورده سازند، رقم دقیقی از تعداد این گونه گردشگران در دسترس نیست اما با اطمینان می‌توان گفت سالانه میلیون‌ها نفر از گردشگران را این دسته تشکیل می‌دهند. در پاسخ به نیازهای آنان برخی کشورها و یا نواحی سعی کرده‌اند با فراهم آوردن زمینه‌ها و امکانات لازم اقدام به جذب تعداد بیشتری از آنان نمایند در این خصوص می‌توان به کشور تایلند اشاره کرد که sex tourism رااصلی‌ترین هدف خود اعلام کرده است.در کشور ایران به دلیل محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های قانونی، عرفی و مذهبی این نوع گردشگری اصلاً موردنظر و قابل طرح نیست و پس از انقلاب ۱۹۷۹ فاحشه‌خانه‌ها و کلوپ‌های شبانه اولین مکان‌هایی بودند که تخریب و یا تعطیل شده‌اند.
۱۶) گردشگری سلامت:
گروهی از مسافران برای استفاده از خدمات پزشکی به مکان‌هایی که تسهیلات درمانی مورد نظرشان وجود داشته باشد، سفر می‌کنند، بنابراین چنین سفری شامل فعالیت‌های گوناگونی می‌شود که با هدف تأمین بهداشت و سلامت فرد یا گردشگر انجام می‌شود مانند مراقبت بهداشتی و گذراندن دوره نقاهت و بازپروری. گردشگری سلامت (Health tourism) یک مفهوم جدید است.در گرشگری بهداشتی (معالجه، سلامت) معمولاً جریان جابجایی از پیرامون به مرکز است چرا که امکانات ویژۀ پزشکی و بهداشتی را می‌طلبد که اغلب در کشورهای پیشرفته موجود است. در سال‌های اخیر آمریکا، آلمان، سوئیس، اسرائیل، مالزی همواره از کشورهایی بوده‌اند که بیماران زیادی به منظور درمان به این کشورها سفر کرده‌اند. البته گاهی جهت درمان نیازمند یک محیط آرام، پاکیزه و زیبا است که چه بسا جریان سفر از مرکز به پیرامون باشد. بالا رفتن سطح دانش مردم دنیا و توجه بیشتر به بهداشت و سلامت موجب افزایش جذابیت این گونه سفرها شده است.» امروزه این نوع توریسم در کشورهایی همچون یونان، کرواتی، صربستان و ... بسیار مورد توجه بوده و رواج دارد.مردم برای درمان بیماری‌های تنفسی، استخوان درد، پوکی استخوان، بیماری‌های کلیدی، حساسیت و دیگر مشکلات سلامتی تمایل دارند به چنین مناطقی مراجعه نمایند. در سال‌های اخیر در کنار تأکید بر گسترش گردشگری فرهنگی در ایران، به این نوع گردشگری نیز در قالب سخنرانی مسئولان مربوطه و نیز برگزاری سمینارهایی در این زمینه تأکید ویژه شده است و متولیان امر معتقدند ایران به دلیل برخورداری از طبیعت متنوع ،آرام و بکر می‌تواند سهم بیشتری از گردشگرانی که با قصد معالجه و تقویت سلامتی سفر می‌کنند را به خود اختصاص دهد. در ایران مکان‌های زیادی وجود دارد که گردشگران جهت به دست آوردن آرامش، درمان نارسایی‌های پوستی به آنجا مراجعه می‌کنند نظیر؛ کوهستان‌ها، دریاچه‌هایی همچون ارومیه، چشمه‌های آب گرم معدنی نظیر سرعین، لاریجان دارای توانایی‌های بالقوه‌ای در این زمینه است اما با توجه به شرایط فعلی و محلی کشور به نظر نمی‌رسد به تنهایی بتوانند موجب جذب جهانگردان خارجی شوند.
۱۷) گردشگری فضا:
نوع دیگری از گردشگری مسافرت به فضا است که در سال‌های اخیر آغاز شده است و تاکنون تعدادی از افراد با هزینۀ خودشان از طریق سایت‌هایی در آمریکا و روسیه به فضا رفته‌اند و مدتی را در آنجا به همراه فضانوردان حضور داشته‌اند. یکی از این گردشگران بانام انوشه انصاری که ایرانی است به عنوان اولین گردشگر زن تاریخ مدتی را در فضا گذراند. به نظر می‌رسد با توجه به اینکه این گردشگران هزینه‌های گزافی را می‌پردازند و این خود می‌تواند به عنوان حمایت مالی گسترش تحقیقات فضایی مؤثر باشد، در سال‌های آتی رشد شتابنده گیرد.
۱۸) گردشگری الکترونیکی:
عصر جدید، را برخی عصر الکترونیک نام نهاده‌اند. گسترش و رواج امکانات و وسایل الکترونیکی نظیر تلویزیون‌ها، ماهواره و اینترنت، موجب شده است تا مردم هر چه بیشتر و به راحتی با دیگر نقاط دنیا ارتباط برقرار کنند وهمچنین دیگر نقاط را مورد شناسایی قرار دهند. تقریباً تمامی شرکت‌های گردشگری، هواپیمایی‌ها، آژانس‌های مسافرتی، اماکن تفریحی، تاریخی و ... در نقاط مختلف دنیا، دارای وب سایت، پست الکترونیک و برخی از آنها دارای شبکه‌های تلویزیونی، ماهواره‌ای می‌باشند و بدین طریق خود را به مردم مناطق مختلف دنیا معرفی می‌نمایند. در ایران نیز همچون سایر نقاط سعی شده است از طریق اینترنت جاذبه ها معرفی شوند ولی هنوز در حد مناسب و کافی نیست وهنوز بسیاری از علاقمندان اطلاعات مورد نیاز خود را نمی توانند از طریق اینترنت به دست اورند
۱۹) گردشگری مجازی:
گردشگری مجازی (e-tourism) مقوله جالبی است که حداکثر دو دهه از پدید آمدن آن نمی گذرد. گردشگری مجازی ، حضور در سرزمین دیجیتالی وب ، و مشاهده داده های صوتی ، متنی و تصویری از دنیای فیزیکی پیرامون ما است . دور دنیا که در نوشته ژول ورن ، نویسیده شهیر فرانسوی ، در هشتاد روز امکان پذیر شد ، امروز با ابر متن های اینترنتی ، با یک کلیک امکان پذیر است. دور دنیا با یک کلیک ، آرزویی بود که امروزه از مرحله آرزو به حقیقتی غیر قابل انکار مبدل شده است . بااستفاده از سایت های کاخ موزه ها ، اماکن باستانی جهان می توان به دنیایی اطلاعات متنی و تصویری از نمادهای تاریخ باستان دست یافت. برخی از پایگاه های دولتی در اینترنت ، امروزه سیستم های دوربین شهری خود را به سرزمین دیجیتال نیز پیوند داده اند. بااین دوربین ها می توانید شهرهای مختلف را به صورت زنده مشاهده کرده و حتی از ان ها عکس یادگاری بگیرید. شهرداری تهران و حتی سایت مرکز کنترل ترافیک استان تهران ، چنین سرویسی را در دسترس علاقمندان قرار داده است. اما این که چرا مجموعه ارزشمند پاسارگاد یا بیستون یا سعدآباد تهران ، از چنین سایت های مالتی مدیا بی بهره است ، پاسخی برای آن نیافتیم؟! خیلی از علاقمندان به بازدید از موزه های بزرگ جهان ، از هرمیتاژ مسکو تا لوور پاریس ، از تارنماهای اینترنتی ان ها برای مشاهده اطلاعات استفاده می کنند. حتی ، رزرو بلیط هواپیما ، هتل ، مسابقات بین المللی ورزشی و جشنواره های فرهنگی هنری جهانی ، امروز با رفتارهای سازمانی الکترونیکی همراه شده است . میلیون ها کاربر از سراسر جهان ، به دنبال برگزاری تابستانی مسابقات جام جهان در شهرهای آلمان ، امروزه از سایت های دولتی و غیر دولتی گردشگری این کشور استفاده می کنند. این مسئله ، نقش قابل توجهی در آشنایی با فرهنگ و دانش و پتانسیل تجاری و سیاسی و علمی دولت فدرال آلمان داشته است . وقتی کانال ARD DAS ERSTE آلمان ، پخش مستقیم مراسم قرعه کشی جام جهانی ۲۰۰۶ آلمان را پخش نمود ، بیش از ۲ میلیارد بیننده از سراسر جهان و صدها میلیون کاربر اینترنت ، این مراسم را نظاره گر بودند. این مسئله ای بود که تاثیر زیادی بر روی ارتقای سطح حداکثری علاقمندی برای سفر به کشور آلمان ایجاد نمود. بههر حال ، با ارتقای سیستم های اطلاع رسانی و ارتباطی دولتی در اینترنت و گسترش دولت الکترونیک (E-GOVERNMENT) بر روی سرزمین دیجیتال ، می توان به توسعه توریسم اینترنتی و استفاده از میلیون ها دلار فواید آن امیدوار بود.(هفته نامه آساره، علی محمد آقا زمانی،۱۳۸۵ ،۷ ،۲)
۲۰) گردشگری بیابانی:
گردشگری بیابانی برای آن دسته از گردشگران که علاقه به سفر به نواحی خشک و گرمسیر را دارند و یا رویای سفر بر کوهان شتر را در سر می‌پرورانند و یا قصد تحقیق در مورد خاک، موجودات زنده و آب و هوای نواحی بیابانی را دارند اهمیت دارد. ایران با درا بودن ۲ صحرای بزرگ لوت و دشت کویر از این لحاظ نیز برای گردشگری جاذب است اما عملاً اقدام مناسبی از سوی متولیان گردشگری ایران در این خصوص صورت نگرفته است، بسیاری از خارجیان را عقیده بر این است که ایران کشوری بیابانی است اما هیچ اطلاعی از این بیابان ندارند.
۲۱) گردشگری آموزشی و علمی و گردهمایی :
این نوع گردشگری‌ها به منظور تحقیقات یا شرکت در همایش‌های علمی است.در ایران سالانه هزاران سمینار و دوره آموزشی برگزار می‌شود اما تنها تعداد کمی از آنها در سطح بین‌المللی است و از این نظر تعداد اندکی از جهانگردان و یا محققان را به خود جلب می‌کند. علاوه بر آن به دلیل وجود رویکردهای ایدئولوژیکی در دانشگاه‌های ایران و نیز فاصله علمی، تحقیقاتی آن با کشورهای پیشرفته و شرایط خاص اجتماعی، تعداد دانشجویان خارجی در ایران رقم بسیار ناچیزی را تشکیل می‌دهد.
۲۲) گردشگری کاری:
مقصود از این نوع گردشگری تفریح یا استراحت نیست بلکه انجام بخشی از کارتوام با مسافرت است.از مشخصات بارز این گردشگری شرکت در کنفرانسها ، گردهماییها، سمینارهای علمی، تحقیقاتی و تخصصی است.

بز

تیزپای کوهستان

بزها به راحتی می‏توانند از کوه‏ها بالا بروند؛ به همین دلیل در کوهستان‏های مرتفع زندگی می‏کنند. بزهای وحشی در سرتاسر نیم‏کره شمالی یافت می‏شوند. بزهای اهلی را به دلیل استفاده از شیر، گوشت و پوستشان پرورش می‏دهند.

- بزهای کوه، بزهایی وحشی هستند که در اروپا و آسیا یافت می‏شوند. این جانوران در تابستان‏ها در بخش‏های مرتفع  کوهستانی زندگی می‏کنند و در زمستان به مراتع گرم‏تر و پایین‏تر می‏آیند.

- بزهای کشمیر و آنقوره به دلیل پشم خوب و مرغوب‏شان ارزشمندند. با موهای دراز و ابریشم مانند بزهای آنقوره (بالا)، پشم موهر و آنقوره را می‏سازند. پشم کشمیری نیز از پوشش بز کشمیری به دست می‏آید.

- بزها اولین بار در 10 هزار سال پیش اهلی شدند و اکنون نژادهای مختلفی ازبز وجود دارد؛ این جانوران به خوردن علف و گیاهان علاقه‏مندند؛ اما می‏توانند هر چیزی را بخورند و حتی می‏توانند با خوردن خار درختان و بوته‏ها زنده بمانند. بزهای نر جانورانی تندخو هستند و از شاخ‏های بلند و خمیده خود هنگام جنگیدن بر سر ماده‏ها، استفاده می‏کنند.

بیشتر بدانید

- لبه‏های سم بز سخت و وسط آن نرم است و مثل یک بادکش عمل می‏کند؛ به همین دلیل آنها می‏توانند به راحتی از صخره‏های لغزنده بالا بروند.

- بزها بوی خیلی تندی دارند.

- بچهبز، بزغاله نامیده می‏شود.

نخستین کتاب مرجع من

تنظیم:بخش کودک و نوجوان

چمن زنی با بز در گوگل

شرکت گوگل اخیرا اعلام کرد که به جای استفاده از ماشین چمن زنی، از بز برای کوتاه کردن چمن های محوطه شرکت استفاده می کند (شوخی نمی کنیم). متن گزارش شرکت گوگل بدین شرح است:
«ما محوطه های چمنی داریم که گهگاه نیاز به کوتاه کردن دارند تا صاف و راست شوند و خطر آتش سوزی هم کمتر شود. بهار امسال ما تصمیم گرفتیم تا یک راه حل کم-کربنی برای کوتاه کردن چمنها پیدا کنیم. به جای استفاده از ماشین های چمن زنی پرسروصدا که گازوئیل مصرف می کنند و هوا را آلوده می کنند، ما تعدادی بز از California Grazing کرایه کردیم تا این کار را برای ما انجام دهند. یک چوپان 200 راس بز به شرکت آورد و بزها چمن ها را می خورند و همزمان کوددهی هم می کنند! بزها به وسیله یک سگ گله (Jen) کنترل می شوند. هزینه این بز ها مساوی با هزینه استفاده از دستگاههای چمن زنی است.»

لشکر چمن زنی گوگل

قوانين فوتسال

ورزش

---

به بازي درون سالن فوتبال، "فوتسال" گفته مي شود.

قوانين فوتسال

1– قانون زمين فوتسال

زمين بازي

اندازه زمين بازي :

طول = حداقل 25 متر و حداكثر 42 متر .

عرض = حداقل 15 متر و حداكثر 25 متر .

در مسابقات بين المللي برابر است با :

طول = حداقل 38 متر و حداكثر 42 متر .

عرض = حداقل 18 متر و حداكثر 25 متر .

پهناي كليه خطوط 8 سانتيمتر است .

اندازه دايره وسط زمين 3 متر مي باشد .

فاصله نقطه پنالتي تا خط دروازه 6 متر مي باشد .

فاصله نقطه پنالتي دوم تا خط دروازه 10 متر مي باشد .

اندازه ربع دايره هاي گوشه زمين (كرنر) 25 سانتيمتر مي باشد .

اندازه دروازه ها :

فاصله بين دو تير دروازه 3 متر و ارتفاع تير افقي تا سطح زمين 2 متر است .

تذكر : ورود و خروج بازيكنان در موقع تعويض بايستي از محدوده مشخص شده انجام گيرد .

2- قانون توپ فوتسال(the ball)

جنس توپ : از چرم يا مواد مشابه مي باشد .

توپ : محيط آن حداقل 62 و حداكثر 64 سانتيمتر مي باشد .

وزن توپ : درشروع بازي نبايستي كمتر از 390 گرم و يا بيشتر از 430 گرم باشد (توپ نمره 4) . شناسايي استاندارد : هنگامي كه توپ از ارتفاع 2 متري به طرف زمين رها مي شود نبايد بيشتر از 65 سانتيمتر و كمتر از 55 سانتيمتر از زمين مسابقه جهش نمايد .

فشار توپ : 4/0 - 6/0 اتمسفر برابر با 400 تا 600 گرم بر سانتيمتر مكعب از سطح دريا باشد .

3 - قانون تعداد بازيکنان فوتسال ( players)

تعداد بازيكنان : در يك مسابقه با شركت دو تيم نبايد بيش از 5 يا كمتر از 5 بازيكن براي هر تيم باشد كه يكي از آنها دروازه بان با لباس مشخص است .

گر به دليل اخراج ، تعداد بازيكنان يك تيم به كمتر از 3 بازيكن برسد بازي بايد تعطيل شود .

1 - حداكثر بازيكن ذخيره حداكثر 7 نفر مي باشد .

2 - تعداد تعويض سيار نامحدود است حتي دروازه بان ( رنگ لباس دروازه بان متمايز از بازيكنان ) بازيكني كه تعويض ميشود مي تواند دوباره به زمين بازي برگردد .

دروازه بان ميتواند جاي خود را با ساير بازيكنان عوض نمايد ( تعويض دروازه بان بدون توقف بازي و مثل ساير بازيكنان صورت مي گيرد ) تعويضها بايد از محل مشخص شده براي هر تيم صورت پذيرد .

3 - عمل تعويض زماني خاتمه مي يابد كه بازيكن جانشين وارد زمين شود .

4 - چنانچه در جريان بازي تعويض سيار بازيكن جانشين قبل از اينكه بازيكن تعويضي كاملاً زمين را ترك كند وارد زمين شود . داور بازي را قطع ( با رعايت آوانتاژ به تيم حريف ) بازيكن تعويضي را بيرون بفرستد به بازيكن جانشين اخطار و بازي با يك ضربه آزاد غير مستقيم به نفع تيم مقابل از محل توقف توپ زده مي شود .

تذكر : اگر هنگاميكه داور بازي را متوقف كرد توپ درون محوطه جريمه بوده ضربه آزاد غير مستقيم از روي خط محوطه جريمه و نزديكترين محل به محل توقف توپ انجام مي شود .

اگر بازيكن جانشين يا بازيكن تعويضي از محلي به غير از منطقه تعويض وارد زمين بازي شده يا از زمين بازي خارج گرديده :

داور بازي را متوقف كرده به بازيكن خاطي اخطار بدهد بازي را مجددا شروع كرده با يك ضربه آزاد غير مستقيم عليه تيم خاطي از محل توپ زمانيكه بازي را متوقف كرده است .

4 - قانون وسايل بازيکنان فوتسال

( the players equipment )

وسايل بازيكن : بازيكنان نبايد چيزي بپوشند كه براي خود يا سايرين خطرناك باشد وسايل بازيكنان شامل پيراهن ورزشي - شورت - جوراب - قلم بند و كفش مخصوص فوتسال است .

استفاده از كفش براي بازيكن اجباري است - نقص اين قانون بازيكن خاطي از زمين خارج فرستاده با تكميل وسايل با اجازه داوران حتماً در هنگام توقف بازي وارد زمين شود .

شماره پيراهن بازيكنان بايد از 1 تا 15 باشد . شماره پيراهن بازيكنان بايد كاملا واضح و خوانا باشد .

جوراب بايد روي قلم بند را كاملا بپوشاند . دروازه بان ميتواند از شلوار ورزشي استفاده نمايد .

5 - قانون داور فوتسال ( the referee )

هر بازي توسط يك داور ، يك داور دوم ، يك وقت نگهدار و يك داور سوم قضاوت ميشود . براي اداره بازي يك داور اصلي يا سرداور تعيين مي گردد . قدرت او كه قانون به او تفويض نموده است از موقع ورود به محل بازي در آن واقع شده تا خروج آنجا پايان مي يابد هر مورد مرتبط با بازي نتيجه نهايي تصميم با اوست در صورت عدم حضور وقت نگهدار اين مسؤوليت به عهده اوست .

اگر بين تصميم داور و داور دوم در مورد يك خطا اختلاف نظر وجود داشته باشد تصميم و عقيده داور بايد اجرا شود .

6 - قانون کمک داوران فوتسال

كمك داور ( داور دوم ) : بايستي براي هر مسابقه تعيين شود طرف مقابل داور اصلي انجام وظيفه

مي كند همان قدرت اجرايي را دارد به جز ( همه وقايعي را كه قبل در حين يا بعد از بازي مي افتد ثبت و گزارش كند) در صورت نبودن وقت نگهدار وظيفه دارد دو دقيقه اخراجي بازيكنان و تايم يك دقيقه را محاسبه نمايد و تعويض سيار صحيح انجام گرفته است . در صورت دخالت بي مورد از جانب كمك داور ، داور اصلي بايستي او را از وظيفه آن معاف شخصي ديگري جانشين وي موضوع را گزارش كند.

تذكر: در صورت وجود اختلاف نظر بين داور اصلي و كمك داور سرداور (داور اصلي) حاكم خواهد بود .

7 - قانون وقت نگهدار فوتسال

( the time keeper,s duties )

وقت نگهدار : در خارج از بازي در امتداد خط مياني در منطقه تعويض بازيكنان قرار گيرد . وظايف او نگهداري وقت بازي 2 دقيقه اخراجي يادداشت تايم اوت ها و دادن علامت تايم اوت به داوران اعلام زمان بازي با صوت به داوران و يادداشت 5 خطاي اول هر تيم در هر نيمه كه توسط داوران اعلام شده ثبت شماره گلزنان و بازيكنان اخراجي و اخطاري و تايم اوت ها آن ها مي باشد.

يك دقيقه تايم اوت را چك كند .

دو دقيقه زمان مورد نياز براي برگشتن يك بازيكن بجاي بازيكن اخراجي را محاسبه نمايد .

پايان نيمه اول ، پايان مسابقه ، پايان 2 زمان وقت اضافه و پايان تايم اوت را با صوت خود وعلائم ارائه شده به داوران نشان دهد .

تايم اوت هاي انجام شده توسط تيمها را در تابلو نشان دهد .

تعداد 5 خطاي اوليه توسط هر تيم در هر نيمه از زمان بازي را در تابلو نشان داده و علامت دهد .

وظايف داور سوم ( the third referees duties ) :

داور سوم به وقت نگهدار كمك ميكند تا تعداد خطاهاي انجام شده ( 5 خطاي اوليه ) در هر نيمه را ثبت مينمايد .

هر توقف در بازي و دلايل توقفها را ثبت ميكند .

شماره بازيكنان زننده گل را ثبت مي كند .

شماره و نام بازيكنان اخطاري واخراجي را ثبت ميكند .

هر گونه اطلاعات مورد نياز در فرم مسابقه را ثبت ميكند .

در صورت بروز هرگونه آسيب ديدگي احتمالي براي داور و داور دوم ، داور سوم جايگزين آنها

مي شود .

8 - قانون مدت بازی فوتسال

( the duration of the match )

مدت بازي : مدت بازي دو وقت 20 دقيقه اي و زمان بين دو نيمه استراحت 15 دقيقه اي مي باشد .

هر تيم مي تواند در هر نيمه يك تايم درخواست كند ( در بازي هاي حذفي در وقت اضافي تايم اوت وجود ندارد ) .

براي ضربه پنالتي و ضربات آزاد بدون ديوار دفاعي ( پنالتي دوم 5 خطا ) به اندازه زدن ضربات مذكور در پايان وقت به زمان بازي اضافه ميشود .

در بازيهايي كه بايستي نتيجه مشخص شود در صورتيكه بعد از پايان وقت قانوني نتيجه بازي مساوي باشد از دو وقت اضافه 5 دقيقه اي استفاده مي شود .

در طي دو وقت اضافه 5 دقيقه اي هيچگونه تايم اوتي به تيمها داده نميشود .

9 - قانون شروع بازی فوتسال

شروع بازي : برنده قرعه اختيار انتخاب زمين و بازنده قرعه ضربه شروع بازي را مي زند . ضربه شروع به داخل زمين حريف با علامت داور اصلي خواهد بود كه فاصله بازيكن مقابل با توپ 3 متر خواهد بود . از ضربه شروع مستقيماً گل به دست نمي آيد .

دراپ بال روش ديگري براي شروع بازي است .

زمانيكه به هر دليلي كه در قانون پيش بيني نشده شما بازي را متوقف نموده ايد بايستي بازي را با دراپ بال مجدداً شروع نمائيد .

هنگاميكه توپ درون محوطه جريمه ميباشد و داور بازي را متوقف مينمايد دراپ بال بايستي از روي خط محوطه جريمه انجام شود نه داخل محوطه جريمه .

10 - قانون توپ داخل و خارج فوتسال

توپ در بازي و خارج از بازي : وقتي توپ خارج از بازي به طور كامل از خط طولي يا عرضي چه از هوا و زمين گذشته باشد . برخورد توپ به سقف سالن اوت اعلام شده و ادامه آن روي خط طولي نزديكتر مي باشد كه توسط حريف زده مي شود .

11 - قانون گل فوتسال

روش به دست آمدن گل : تمام توپ از خط دروازه بين تيرهاي عمودي و افقي عبور كرده به شرطي كه بازيكن مهاجم توپ را با دست يا بازو و پرتاب حمل يا هل نداده باشد .

12 - قانون خطاهای فوتسال

خطاها و رفتارهاي ناشايست :

هرگاه بازيكني سهواً يا از روي بي احتياطي يا نيروي نامتعادل يا بيش از اندازه 11 خطاي زير را مرتكب شود يك ضربه آزاد مستقيم - يك ضربه پنالتي- به نفع تيم مقابل ( اگر داخل محوطه جريمه باشد ) گرفته مي شود :

1 - لگد زدن . 2- پشت پا زدن .3 - پريدن روي حريف . 4 - تنه شديد و خطرناك . 5 - تنه از پشت به حريف . 6 - تف انداختن . 7 - زدن حريف . 8 - گرفتن حريف . 9 - هل دادن حريف . 10 - با شانه به حريف حمله كردن . 11 - تكل كردن .

هر گونه خطايي كه به نفع تيم مهاجم و درون محوطه جريمه تيم مدافع ( خاطي ) صورت پذيرد ضربه آزاد از روي خط محوطه جريمه كه نزديكترين منطقه به محل وقوع خطا درون محوطه جريمه است زده ميشود اما هر گاه خطا درون محوطه جريمه تيم مدافع و به نفع تيم مدافع صورت پذيرد بازيكنان تيم مدافع ميتوانند از درون محوطه جريمه خودي خطا را بزنند و موقعي توپ در بازي است كه بعد از ضربه خوردن يا رها شدن توسط دروازه بان از محوطه جريمه خارج شود .

هفت خطاي منجر به اخطار : 1 - مرتكب رفتار غير ورزشي . 2- با گفتار و كردار به تصميم داور اعتراض نمايد . 3- مكرراً قوانين بازي را نقص نمايد . 4- شروع مجدد بازي را به تأخير اندازد . 5- هنگام شروع مجدد بازي ، ضربه آزاد و ضربه كرنر فاصله لازم رعايت نكند . 6- بدون اجازه داور وارد زمين شود . 7- بدون اجازه داور زمين را ترك كند .

هفت خطاي منجر به اخراج : 1- مرتكب خطاي شديد بازي شود . 2- مرتكب برخورد با زننده شود . 3- روي حريف يا هر فرد ديگر تف بيندازد . 4- عمداً با دست زدن به توپ ، حريف را از يك گل يا موقعيت گل محروم نمايد . 5- موقعيت آشكار گل حريف به سمت دروازه در داخل پيشروي با خطاي آزاد مستقيم سلب نمايد . 6- كلمات توهين آميز بر زبان بياورد . 7- در يك مسابقه اخطار دوم بگيرد .

بازيكن اخراج شده حق ورود مجدد به بازي و يا حتي نشستن روي نيمكت بازيكنان ذخيره را ندارد .

تذكر مهم : بازيكني كه اخراج مي گردد توسط داور بازي حتماً بايد به رختكن هدايت شود و بعد از 2 دقيقه تيم مي تواند بازيكن ديگر جايگزين نمايد . مگر اينكه قبل از اتمام 2 دقيقه گلي به ثمر برسد.

در صورت اخراج بازيكن :

اگر 5 بازيكن در مقابل 4 بازيكن بازي ميكنند و تيمي كه داراي بيشترين تعداد بازيكن است گلي به ثمر برساند تيم 4 نفره ميتواند يك نفر به تيم خود اضافه نمايد .

اگر هر دو تيم با 4 بازيكن بازي ميكنند و گلي به ثمر ميرسد بازيكني به تيمها اضافه نخواهد شد .

اگر 5 بازيكن بر عليه 4 بازيكن يا 4 بازيكن بر عليه 3 بازيكن بازي ميكنند و تيمي كه تعداد بيشتري بازيكن دارد گل به ثمر ميرساند تيمي كه كمترين تعداد بازيكن را دارد ميتواند يك نفر به بازيكنان خود اضافه نمايد .

اگر هر دو تيم با 3 بازيكن بازي مي كنند و گلي به ثمر ميرسد هر دو تيم نميتوانند بازيكني را اضافه نمايند .

اگر تيمي كه گل زده يك نفر از تيم مقابل بازيكن كمتر دارد بازي با همان تعداد ادامه مي يابد و تيم زننده گل نميتواند بازيكني را اضافه نمايد .

13 - قانون ضربه آزاد فوتسال

ضربه آزاد : تحت عنوان دو دسته ضربه آزاد مستقيم و ضربه آزاد غير مستقيم مي باشد . در ضربه آزاد مستقيم مي توان مستقيماً به حريف گل زد . اگر دروازه بان در هنگام پرتاب توپ بيش از 4 ثانيه وقت تلف نمايد با يك ضربه آزادغير مستقيم جريمه ميشود . ( از روي خط محوطه جريمه )

دروازه بان نمي تواند بعد از رها كردن توپ و خارج شدن آن از محوطه جريمه براي با ر دوم با توپ بازي نمايد در اين صورت از جايي كه براي بار دوم با توپ بازي كرده با يك ضربه آزاد غير مستقيم جريمه مي شود .

توپ پرتاب شده توسط دروازه بان (goal clearance ) كه درنيمه تيم خودي به بازيكنان همدسته اش مي رسد بايد وارد نيمه زمين تيم حريف شود يا با بازيكنان حريف برخورد نمايد كه بازيكنان همدسته بتوانند آنرا با سر ، سينه يا پا به دروازه بان خودي پاس بدهد در غير اين صورت با يك ضربه آزاد غير مستقيم از جايي كه دروازه بان توپ را از بازيكنان همدسته اش دريافت نموده جريمه ميشوند .

14 - قانون خطاهای جمع شده فوتسال

خطاهاي جمع شده : در صورتي كه خطاهاي يك تيم در هر نيمه به 5 رسيده ( از خطاهاي 11 گانه آزاد مستقيم ) ، ( كليه خطاها قانون 12 ) از آن به بعد اگر يكي از خطاي قانون 12 را مرتكب شود خطاي ششم يك ضربه آزاد مستقيم ( از نقطه پنالتي دوم ) يا محل وقوع خطا ( اگر محل خطا بين نقطه پنالتي دوم و دروازده حريف باشد ) بدون تشكيل ديوار دفاعي به صورت مستقيم زده مي شود . مهاجمين و مدافعين بايد فاصله 5 متر را رعايت كنند . ( خط فرضي نقطه پنالتي فاصله رعايت گردد ) .

وقتي ضربه آزاد بدون ديوار دفاعي ( پنالتي دوم ) زده شد . هيچ بازيكني نميتواند توپ را لمس نمايد مگر اينكه بوسيله دروازه بان لمس شوديا بعد از برخورد با تيرهاي عمودي وافقي دروازه به زمين بازي برگردد يا توپ زمين بازي را ترك نمايد .

در ضربات پنالتي و ضربه آزاد بدون ديوار دفاعي ( پنالتي دوم ) بازيكن زننده ضربه بايستي مشخص شود .

در ضربه آزاد بدون ديوار دفاعي ( پنالتي دوم ) دروازه بان حداقل بايد 5 متر تا نقطه پنالتي فاصله داشته باشد .

تذكر : اگر خطاي ششم عقبتر از نقطه پنالتي دوم بود ، مستقيم به نقطه پنالتي دوم منتقل شده ضربه زده مي شود ( حق پاس دادن را ندارد ) .

15 - قانون پنالتی فوتسال

ضربه پنالتي : از نقطه پنالتي زده مي شود . زننده ضربه بايد مشخص باشد . ضربه حتماً بايد به طرف جلو ( دروازه حريف ) زده شود .

اما در ضربه پنالتي دروازه بان بايستي روي خط دروازه باشد .

16- قانون اوت فوتسال

ضربه اوت : ضربه به داخل ( kickin )

روشي براي شروع مجدد بازي است .

هرگاه تمام توپ از خط طولي چه از روي زمين چه از هوا بگذرد توپ بايداز محلي كه خارج شد توسط تيم مقابل با پا به داخل زمين زده شود . زننده ضربه توپ ساكن روي خط طولي يا خارج از زمين خط طولي باشد .

 

وضعيت توپ در ضربه اوت ( kickin ) : توپ بايد روي خط طولي زمين ، خط تماس

( touch line ) ثابت باشد . مي توان توپ را به هر جهتي زد .

بازيكنان تيم مقابل حداقل 5 متر از محله ضربه بايد فاصله داشته باشد .

به محض ضربه زدن به توپ ، توپ در بازي است . از ضربه اوت نمي توان مستقيم گل زد .

اگر زننده ضربه اوت بيش از 4 ثانيه وقت تلف نمايد ضربه اوت به تيم حريف داده ميشود .

17 - قانون پرتاب اوت دروازه پرتاب فوتسال

پرتاب توپ توسط دروازه بان ( goal clearance ) :

روشي ديگر براي شروع مجدد بازي است .

پرتاب اوت دروازه پرتاب : پرتاب اوت دروازه مادامي در بازي است كه توپ توسط دروازه بان با دست بيرون از محوطه جريمه قرار گيرد . پرتاب اوت دروازه خطاي 4 ثانيه ندارد . برگشت اوت دروازه دوباره به دروازه بان توسط مدافع ( با دست لمس كردن يا كنترل ) يك ضربه آزاد غير مستقيم از محل 6 متري انجام مي گيرد .

در هنگام پرتاب توپ توسط دروازه بان تمامي بازيكنان حريف بايستي خارج از محوطه جريمه باشند . به محض خروج توپ از محوطه جريمه توپ در بازي است . با پرتاب اوت دروازه نمي توان مستقيم گل زد .

18- قانون کرنر فوتسال

ضربه كرنر : از ضربه كرنر مي توان مستقيم گل زد .خطاي 4 ثانيه دارد ، اگر ضربه كرنر به طور صحيح زده نشود ضربه تكرار خواهد شد . در موقع زدن خطاها توپ بايد ساكن باشد .

كليه خطاهاي اتفاق افتاده در نيمه دوم بازي در2 وقت اضافه بازي محاسبه خواهند شد .

بعد از پايان دو وقت قانوني بازي براي مشخص شدن نتيجه بازي از دو وقت اضافه 5 دقيقه ای استفاده مي شود . در صورتيكه بعد از پايان دو وقت اضافه 5 دقيقه اي نيز نتيجه بازي مساوي باشد براي مشخص شدن برنده بازي اعمال زير انجام مي شود :

داور دروازه اي را كه بايد ضربات پنالتي به طرف آن زده شود را مشخص مي نمايد .

داور بين دو كاپيتان تيم سکه مي اندازد .برنده سكه مشخص مي نمايد كه تيم او اولين ضربه را خواهد زد يا تيم حريف .

هر تيم 5 ضربه پنالتي ميزند در صورتيكه بعد از 5 ضربه نتيجه مساوي باشد يكنفر يكنفر زدن ضربات ادامه مي يا بد . تا يك تيم بتواند به برتري برسد .

در هنگام ضربات پنالتي بازيكنان داخل زمين مي توانند جاي خود را با دروازه بان عوض نمايند .

در هنگام ضربات پنالتي فقط مقامات رسمي ( داوران ) و بازيكنان ثابت تيمها ( 5 نفر ) ميتواند درون زمين بازي باشند .

هميشه برنده قرعه سكه صاحب زمين بازي يا زننده پنالتي يا انتخاب رنگ پيراهن مي باشد . يمي مي تواند تايم استراحت بگيرد كه صاحب توپ باشد مثل ضربه كرنر ، پرتاب اوت ، . . . .

دروازه بان مي تواند در زمين حريف بيش از 4 ثانيه بازي كند . دروازه بان نمي تواند در جريان بازي مستقيم توپ را با دست وارد دروازه حريف كند (از روي هوا)، جز اينكه توپ قبل از ورود به دروازه حريف به زمين بازي برخورد كند که گل قبول است . پاس عقب مادامي محسوب مي شود كه توپ از ضربه مچ پا به پايين زده شود ( فقط از ناحيه كفش ) .

تیم های برتر جهان در این رشته: ایران برزیل اسپانیا ایتالیا روسیه اوکراین آرژانتین .

*************************