سیدخلیل مرتضوی

تاریخچه
=====
در گذشته شیراز بزرگترین شهر و مرکز تجارت جنوب ایران بود، از آنجا قالی، خنجر، عطر و ظروف سفالی به آفریقا صادر میشد و شهرت فراوان داشت، به گونهای که ناحیه جنوب ایران را شیراز میگفتند، از این رو است که در منابع از ایشان با عنوان شیرازی و نه ایرانی نام برده اند

تاریخ ورود شیرازی‌ها به سواحل شرقی آفریقا در منابع مختلف، متفاوت ذکر شده‌است. در دانشنامه بریتانیکا آمده که ایرانیان در قرن دهم میلادی و اعراب در نیمه دوم قرن دوازدهم از طریق اقیانوس هند، راهی زنگبار شدند. مهمترین این افراد، شیرازی نام داشتند.

بر اساس شواهد گروهی از شاهزادگان ایرانی که به تجارت اشتغال داشتند در هفت شهر در طول سواحل شرقی آفریقا مستقر شدند. هرچند که برخی در مورد ریشه ایرانی این افراد ابراز تردید کرده‌اند اما کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان در نشریات خود، قوم شیرازی را ایرانیانی می‌داند که از شیراز به جهت تجارت برده، عاج و ادویه راهی شرق آفریقا شده‌اند.

به نظر می‌رسد ازدواج بین ایرانیان ساکن زنگبار با آفریقایی‌ها رایج‌تر از ازدواج اعراب و آفریقایی‌ها بوده‌است و آفریقایی‌های حاصل از ازدواج با افراد غیرآفریقایی با نام شیرازی شناخته می‌شده‌اند.

قوم شیرازی بر این باورند که اجداد آنها شاهزادگانی ایرانی بودند و در زمان‌هایی بسیار دور از ایران به آفریقا مهاجرت کرده‌اند. اولین مهاجرت با ورود علی بن سلطان حسن از شیراز به زنگبار صورت گرفته‌است.

شیرازی‌ها همچون باقی مردمان شرق آفریقا به زبان سواحلی صحبت می‌کنند. این گروه اسلام را در جنوب و شرق آفریقا گسترش دادهاند. مذهب ایشان اسلام سنی است و پاره‌ای از ایشان نیز شیعه هستند.

شواهدی بر ایرانی بودن قوم شیرازی
======================
بقایای چندین بنای قدیمی در تانزانیا به بازرگانان شیرازی نسبت داده شده‌ است. از این بناهای تاریخی میتوان به مخروبه‌ی دهکده‌ی ماهیگیری تونگونی، و سایر بناها در تانبوتا و جزیره پمبا اشاره کرد.

وجود بشقاب‌های چینی در قبرهای منسوب به ملوانان ایرانی در زنگبار نشان‌دهنده‌ی وجود ارتباط تجاری بین قاره‌ی آفریقا و جنوب چین می‌باشد. گمان می‌رود این ارتباط تجاری از طریق بازرگانان ایرانی صورت می‌گرفته‌است.

۴۵۸ سکه‌ی نقره ضرب‌شده با نام بهرام در بقایای قصر باستانی در پمبا نشان می‌دهد که ایرانیان در این جزیره ساکن بوده‌اند

رسم الخط کوفی در مسجد شیرازی‌های کیزیمکازی در زنگبار، با بقایای خط کوفی پیدا شده در بندر سیراف در استان بوشهر ایران به یکدیگر شبیه هستند. به گفته دیوید وایت هاوس، این امر نشان‌دهنده‌ی سکونت دائمی مسلمانان ایران در سواحل شرقی آفریقاست. ایرانیان برای ادامه سکونت در زنگبار، مسجد، قصر و شهر ساخته‌اند.